‘Ik heb een koel hoofd en een warm hart’

Nebahat Albayrak, nummer 2 op de PvdA-lijst heeft vooral kritiek op het gevoerde integratiebeleid. „Ik wil geen jongens van vijftien tegenkomen die zeggen ‘ik heb niks met dit land’. Ze hébben geen ander land.”

Met z’n drieën stonden ze gistermiddag op een podium in het Kurhaus in Scheveningen: fractievoorzitter Maxime Verhagen, nummer twee op de kandidatenlijst van het CDA, minister Rita Verdonk, nummer twee bij de VVD, en de nummer twee op de PvdA-lijst: Kamerlid Nebahat Albayrak. In de zaal zaten zo’n vierhonderd ondernemers voor het jaarlijkse congres van MKB-Nederland. Verhagen, Verdonk en Albayrak debatteerden over integratie, bureaucratie, criminaliteit. Verdonk keek naar Albayrak alsof die alleen rare dingen zei, ze fluisterde tegen Verhagen als Albayrak aan het woord was en maakte gebaren: wat een onzin. Of ze zei tegen Albayrak: „Dat was de vraag niet, hoor.” En: „Is dat nou werkelijk het enige wat u kunt bedenken om de veiligheid te verbeteren?”

Verhagen moest er om lachen. Albayrak deed alsof ze Verdonk niet hoorde, of ze glimlachte. Pas helemaal aan het eind van het debat zei ze: „Het klimaat over allochtonen moet veranderen. We kunnen het tij alleen keren als we niet nóg eens vier jaar Verdonk hebben als minister. Anders gaat het fout in Nederland.” Ondernemers in de zaal klapten. Verdonk, die meteen weg moest, gaf Albayrak op het podium een hand en ze zei iets.

Albayrak zit na de bijeenkomst in de lobby van het Kurhaus.

Wat zei Verdonk tegen u?

„Ze had het niet leuk gevonden. Ze zei iets als: ‘Het kan niet wat jij zegt.’ Ik zei: ‘Het is wel de waarheid.’”

Er waren ondernemers die vonden dat Verdonk ‘vals’ tegen u was.

„Ze is vals als ze geen antwoord weet. Ik heb dat nu in alle debatten met de nummers twee mogen meemaken. Ze zegt altijd: ‘Ik ben recht door zee’, ‘U weet waar ik voor sta’ en ‘Géén extra geld erbij’. Als het inhoudelijk wordt, roept ze dingen als: ‘Daar ging de vraag niet over’. Dan wordt ze fel en vuil.”

Dat raakt u niet?

„Nee, ik ga het met de dag leuker vinden. Ik ken mijn dossiers en ik weet nu hoe Verdonk en Verhagen reageren. Ze gedragen zich man-made, erg ingestudeerd. Mijn voordeel is mijn onbevangenheid. Ik heb geen verbale techniek nodig om een punt te maken.”

Of is de PvdA te keurig in deze campagne? In de partij is kritiek, de agressieve toon van het CDA zou Bos hebben verrast. Hij heeft nu gezegd dat de PvdA feller wordt.

„Is dat zo? Wij hebben de dirty campaign van het CDA zien aankomen, maar we geloven in de kracht van onze boodschap: dat Nederland beter en socialer kan.”

Uit peilingen blijkt niet dat die boodschap overkomt.

„Dat komt doordat we de afgelopen weken zijn afgeleid van de hoofdboodschap. Wij willen continu praten over de toekomst van Nederland, we vragen hoe het zit met de vier miljard die het CDA wil bezuinigen op de zorg. Er komt geen antwoord. Kennelijk is dat een succesvolle strategie.”

En kennelijk doet u iets fout.

„Er is maar één koers. Ik ga niet doen zoals Verhagen. Kiezers hebben recht op een antwoord. Het is te gek voor woorden dat Rutte in De Telegraaf Balkenende met de grond gelijk maakt en dat het CDA niet reageert. Zwijgen is goud neemt die partij wel heel letterlijk.”

In uw verkiezingscampagne op straat noemt u Verdonk als schrikbeeld, samen met Balkenende.

„Ik vind dat Balkenende er uitdrukkelijk bij hoort. Hij heeft Verdonk er nooit op aangesproken dat ze de dingen die ze deed en zei ook kon doen en zeggen zonder mensen tegen elkaar op te zetten. Ze heeft de goedwillenden samen met de kwaadwillenden weggezet in de marge als ‘zíj die moeten’. Als ik Balkenende en anderen bij het CDA nu hoor over binding en respect, zeg ik: pardon? Wat hebben jullie gedaan om te voorkomen dat die óntbinding er kwam? Niks. De VVD snap ik wel: die heeft geen keus. Het rechtse profiel van Verdonk is zo’n beetje het enige profiel dat de partij nog heeft.”

Wat gaat er fout in Nederland als Verdonk opnieuw minister wordt?

„Dan raak je iedereen kwijt. De laagopgeleide allochtonen die terecht worden aangesproken, maar op de verkeerde manier. En de hoogopgeleiden die alternatieven hebben. Het gaat me zo aan het hart. Ik wil geen jongens van vijftien tegenkomen die zeggen: ‘Ik heb niks met dit land’. Ze hébben geen ander land. Hun land is niet het land van hun grootouders.”

Verdonk is er trots op dat de immigratie ‘onder controle’ is. Vindt u het goed dat de immigratie is beperkt?

„Ja. Toen ik Kamerlid werd in 1998 duurde het veel te lang voordat asielzoekers een definitieve beslissing kregen. Mensen kwamen in vrachtwagens de grens over omdat ze wisten: als je er eenmaal bent, blíjf je. De goeden leden onder de kwaden. De wet van Cohen (PvdA-staatssecretaris van Justitie van 1998 tot 2001, red.) heeft daar een eind aan gemaakt. Nu weet je in zes maanden waar je aan toe bent.”

Verdonk zegt: ‘Iedereen moet Nederlands leren. We moeten elkaar verstaan. Dat is de basis voor respect.’ Bos zegt hetzelfde.

„Hij zegt het anders. Als het erom gaat om mensen te laten meedoen, is Verdonk de laatste die dat voor elkaar krijgt. Je moet mensen het gevoel geven dat ze erbij horen. De integratie van allochtonen op de arbeidsmarkt heeft vier jaar stilgestaan. De culturele, psychologische integratie is alleen maar achteruit gegaan.”

Verhagen zei in deze krant: ‘Na Bos komt er bij de PvdA niks op de lijst’.

„Het CDA en de VVD zaten in de regering. Hun nummers twee zijn een minister en een fractievoorzitter. Die hebben een natuurlijker zichtbaarheid. Balkenende en Verhagen hebben de rollen verdeeld: de good cop en de bad cop. Balkenende zit te ginnegappen op televisie, Verhagen doet het vuile werk. Wij kiezen voor de kracht van het verhaal.”

Heeft Bos sterke persoonlijkheden om zich heen verzameld?

„Ja. Mensen in de fractie die hun waarde hebben bewezen. En hij heeft mij.”

Wat is uw kracht?

„Rust. En als ik ergens voor ga, ga ik ervoor. Ik heb een koel hoofd en een warm hart. Dat is het motto van een school in Haarlem waar ik laatst was. Ik vond het van toepassing op mezelf.”

Vorige week gaf de PvdA een persconferentie voor Turkse journalisten over de Armeense genocide. De partij zou zorgvuldiger formuleren over de massamoord. Dat werd uitgelegd als een ‘draai’. Eerder haalde de PvdA een Turks kandidaat-Kamerlid van de lijst omdat hij de genocide niet erkende.

Was die persconferentie nodig? Het ging in de campagne niet meer over die kwestie.

„De persconferentie was daar helemaal niet voor bedoeld. Ik heb al twee verkiezingen geleden bedacht dat we dit doen. We voorzagen natuurlijk dat het nu hierover zou gaan. Het was slap geweest om het dan maar niet door te laten gaan.”