‘De prikkel om jezelf te verbeteren ontbreekt nu’

Als viroloog Jaap Goudsmit het voor het zeggen had, ging voor iedereen die geld van de overheid ontvangt een leerplicht gelden. Tweede deel in een serie over ondernemers die een wetsvoorstel doen.

Jaap Goudsmit (55) is wetenschappelijk directeur bij biotechnologiebedrijf Crucell in Leiden. Het bedrijf ontwikkelt onder meer vaccins tegen aids, malaria en hondsdolheid. Voordat Goudsmit in 2001 bij Crucell kwam, had hij ruim dertig jaar onderzoek gedaan naar hiv, het virus dat aids veroorzaakt. Goudsmit is nog steeds hoogleraar armoedegerelateerde infectieziekten aan zowel de Universiteit van Amsterdam als het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam.

De viroloog wil een levenslange leerplicht voor iedereen die geld ontvangt van de overheid. Werkzoekenden, iedereen in het onderwijs, maar ook alle ambtenaren. „Een leven van leren is de toekomst van de Nederlander, anders kunnen we de kenniseconomie wel op onze buik schrijven.”

Een leerplicht voor werkzoekenden?

„Graag. Maar de opleiding moet geen straf zijn. Het moet iets zijn wat de werkzoekende altijd al heeft willen doen. Zijn passie, zijn droom. En alles mag.”

Skiër, chirurg?

„Als iemand wil leren skiën, stuur hem naar Oostenrijk. Beroepsopleidingen zijn ook oké, als iemand de vooropleiding heeft. Alles mag, als er maar geleerd wordt. Want kennis brengt ons verder, en vergroot onze kans op een baan.”

Maar veel mensen weten toch helemaal niet wat ze willen?

„Zo is er op elk initiatief wel iets aan te merken. Wat ik het belangrijkste vind, is dat het probleem van werklozen op een andere manier wordt benaderd. Nu eisen we niks van deze groep. We compenseren hun verlies aan inkomen, maar geven hun niet de kans verder te komen. Je wil dat iedereen mee kan doen, en dan is opleiding en aanpassing aan de arbeidsmarkt door middel van onderwijs de kern. Ik ben het ermee eens dat werklozen geld moeten ontvangen waar ze fatsoenlijk van kunnen leven, maar anders dan nu moet daar een leerplicht tegenover staan. Ik wil deze groep meer uitdagen. Laat ze hun passie nastreven. Alles wat een werkloze wil is oké. Als het maar een denkproces in gang zet. Het bevredigen van nieuwsgierigheid moet een techniek worden.”

Moet de keuze nog wat opbrengen, in economische zin?

„Nee, dat is een denkfout. Een van ’s werelds grootste natuurkundigen, Edward Witten, is ooit begonnen met een bachelor geschiedenis aan de Brandeis University in Amerika. Daarna wisselde hij van universiteit en ging naar Princeton om natuurkunde te studeren. Nu geldt hij als een grootheid op het gebied van de snaartheorie. Zo kan het dus gaan.”

Hoe lang mogen uitkeringsgerechtigden doen over zo’n opleiding, en waar haalt u het geld vandaan om dit initiatief te steunen?

„De duur? Laten we zeggen, vijf jaar. En het geld? Heb ik niet over nagedacht. Misschien kun je iets van de huidige uitkeringen halen, of beperk je de duur van de uitkering. Ik zou in ieder geval niet willen korten op infrastructuur, want wegen hebben we nu al te weinig.”

En dan wilt u ook leraren nog verplichten tot nascholing?

„Ja, zoals dat nu ook geldt voor artsen, die moeten op de hoogte blijven van de laatste medische ontwikkelingen. Die nascholingsplicht zou ik trouwens ook voor hóógleraren laten gelden. Nu hebben leraren geen prikkel om zich te verbeteren. Ouders hebben geen relatie met de school waar hun kinderen naartoe gaan. In Amerika is dat wel anders. Je kunt op dat land honderd dingen aanmerken die niet goed zijn, maar omdat ouders meebetalen aan de opleiding van hun kinderen hebben ze invloed op het al dan niet aanblijven van een leraar. Die zie je dan ook voortdurend aan zijn cv sleutelen. De ene keer volgt hij een cursus speelmethodes, de andere keer een cursus schaken, of Spaans.

„Voor iedereen geldt dat er iets op het spel moet staan: een deel van de uitkering, de baan of de promotie. Want als er niets op het spel staat, waarom zou iemand dan bewegen? Dat klinkt dreigend, maar wat ik eigenlijk wil zeggen is: leren is leuk, en het levert altijd wat op.”

Dit is het tweede deel in een serie in aanloop naar de verkiezingen waarin ondernemers een wetsvoorstel doen. De eerste aflevering verscheen op 11 november en is te lezen op www.nrc.nl