Requiem voor de restzetels

Wie moet Wouter Bos dadelijk opvolgen? Die vraag zie je nu tamelijk snel aan de orde komen.

Na het langdurige gedonder over de AOW hadden we binnen een week achter elkaar doodsangst voor Turkse Nederlanders, olijkheid over samenwerking met VVD en GroenLinks en zelfbeklag in De Telegraaf, de krant die voor het Willem Dreeshuis nog altijd de klassenvijand vertegenwoordigt. Dan heb je weinig politieke toekomst over.

Het televisieprogramma Buitenhof had gisteren – niet al te fijngevoelig, want de patiënt had z’n laatste adem nog niet definitief uitgeblazen – een rouwdienst georganiseerd. Margreeth de Boer en Joop van den Berg waren als naaste familieleden uitgenodigd aan de open groeve van 36 overgebleven PvdA-zetels.

Zou de draai naar een linkse coalitie op het nippertje nog kunnen helpen? Dat opperde mevrouw De Boer in haar bange wanhoop. De heer Van den Berg vreesde dat de kiezers zo’n late bekering niet meer geloofwaardig zouden vinden.

Onze gedachten gingen gedurende de plechtigheid natuurlijk vooral uit naar de komende tien comateuze dagen, waarin de goedlachse Wouter krampachtig zal moeten blijven lachen – ook als hij in een door de EO afgehuurd zwembad nog één keer om de kiezersgunst een baantje mag trekken tegen Hilbrand Nawijn, en Andries Knevel (die op een christelijk drafje langs de kant meeloopt) aan hem vraagt hoe hij zich voelt.

Wat is er misgegaan?

Ja, de ene blunder na de andere. Wiens schuld was dat? Van de spindoctor, hoor je meestal zeggen. Een spindoctor is, voor zover ik het kan beoordelen, een deftiger soort stofzuigerverkoper, die zichzelf in de Gouden Gids consultant strategie en communicatie noemt, en die je na een niet helemaal geslaagde politieke campagne vaak terugziet als voorlichtingshoofd van grote bedrijven als Nuon, Akzo of Achmea. In mijn tijd heetten zulke mensen Dig Istha, Jacques Monasch, Kay van de Linde of Ton Elias.

Hoe machtig zijn ze? En hoeveel machtiger zijn ze dan de man die ze aan succes moeten helpen? Als bijvoorbeeld zo’n door de Partij van de Arbeid voor duur geld in dienst genomen reiziger met het voorstel was gekomen om ter wille van het Turkse electoraat het woord genocide te schrappen – voelde Wouter Bos dan de vrijheid om hem in z’n gezicht uit te lachen? Of heeft Bos, ofschoon ervan overtuigd dat het een verkeerd idee was, toen bij zichzelf gedacht: Dig (of Jacques, of Kay, of Ton) heeft er voor gestudeerd, dus hij zal het wel beter weten dan ik?

Het kan ook omgekeerd zijn gegaan: dat de partijleider het al aan Nebahat Albayrak had beloofd, en dat de consultant hem tot het laatste toe geprobeerd heeft te behoeden voor de verschrikkelijkste fout van z’n leven. Tevergeefs. Erewoord was erewoord. Typisch Wouter.

‘Geschikte vent’, werd hij geprezen door rivaal Mark Rutte die toevallig ook in Buitenhof moest optreden, en die als getuige van de voorbarige teraardebestelling ‘verbijsterd’ had toegekeken hoe Margreeth de Boer en Joop van den Berg een week voor de verkiezingen alvast de doodsklokken hadden geluid over Wouter en hun partij. Ze moeten Mark als muziek in de oren hebben geklonken. Reden te meer om de rivaal een ‘geschikte vent’ te noemen.

Maar hoe je het ook wendt of keert, Bos was lijsttrekker, Bos wou premier worden, Bos zou de nek-aan-nekrace met Balkenende winnen, dus als Bos straks niet minstens z’n oude vijfenveertig zetels haalt, hebben Margreeth de Boer en Joop van den Berg gelijk gekregen, en zit er voor hem weinig anders op dan te doen als zijn voorganger Ad Melkert.

En wie dan?

Ik keek de kandidatenlijst van de Partij van de Arbeid langs, en het werd mij droef te moede.

Jan Blokker is columnist van nrc.next.