Eindelijk Europa, beter laat dan nooit

Minister Bot heeft de Europese kwestie nog net op tijd in de verkiezingscampagne aan de orde gesteld. Maar de wijzigingen die hij in de Europese Grondwet wil doorvoeren, stellen weinig voor, meent Ben van der Velden.

De Europese Grondwet is weer opgestaan. Minister Bot van Buitenlandse Zaken verklaarde het document vorig jaar dood. Dat gebeurde nadat een meerderheid van de Nederlandse kiezers dit Europese verdrag verworpen had. Maar vorige week heeft de CDA-bewindsman het verdrag plotseling weer tot leven geroepen.

De Europese kwestie kan daardoor alsnog bij het politieke debat voor de Kamerverkiezingen van volgende week betrokken worden. Beter laat dan nooit.

Het opvallende van de toespraak die Bot vorige week hield voor de Harvard Club of the Netherlands, is dat hij de inhoud van de Europese Grondwet niet wezenlijk wil veranderen. Zijn doodverklaring vorig jaar was kenmerkend voor de schrikreactie van de meeste Nederlandse politici voor de afwijzing van het verdrag door de Nederlandse kiezers. Bot wil aan die kritiek nu tegemoetkomen door de wederopgestane grondwet vooral cosmetisch te veranderen.

Aan de wijzigingen bij de Europese instellingen, zoals die in de grondwet waren voorzien, wil Bot, zoals blijkt uit zijn toespraak, niets wijzigen. Zo kan wat hem betreft Nederland in de toekomst de nationale eurocommissaris opgeven, komt er een vaste voorzitter van de Europese Raad van regeringsleiders en wordt er een Europese minister van Buitenlandse Zaken benoemd. Aan het beëindigen van vetorecht bij besluitvorming in de Europese Unie, behalve op de gebieden van Buitenlandse Zaken en van Defensie, wil Bot ook niet tornen.

Hij schikt zich daarmee aardig naar de wensen van de Duitse bondskanselier Merkel. Die wil dat zo weinig mogelijk veranderd wordt aan de Europese Grondwet. Dit verdrag bestaat uit compromissen die de lidstaten van de Europese Unie na lange onderhandelingen hebben gesloten. Wie een van de onderdelen weghaalt, riskeert dan ook dat het debat over veel andere verdragsartikelen wordt heropend.

Merkel wil vanaf januari als voorzitster van de Europese Unie de discussie starten over de vraag hoe het verder moet met de Europese Grondwet. Ze heeft de Franse presidentskandidaat Sarkozy al duidelijk gemaakt dat het voor Duitsland onaanvaardbaar is om een nieuw Europees verdrag voorlopig te beperken tot de hervorming van de Europese instellingen.

De nieuwe dingen die Bot wil is allereerst de afschaffing van de titel grondwet. Er zou weer gewoon over een Europees verdrag gesproken moeten worden. Dat is geen punt waarover hij op tegenstand hoeft te rekenen. Tegenwoordig wil niemand meer de bedenker van de titel Europese Grondwet zijn.

Bot wil ook aan het bezwaar van burgers tegemoetkomen dat Europa ‘ te bemoeizuchtig’ is, door een duidelijke scheiding van bevoegdheden van Brussel en nationale overheden vast te leggen. Ook wil hij dat nationale parlementen door middel van een ‘gele kaart’ Brussel moeten kunnen melden dat het zich met zaken bemoeit die de EU niets aangaan. Over deze kwesties is bij moeizame onderhandelingen over de Europese Grondwet een compromis gesloten, dat in een protocol is vastgelegd. Bots voorstel om deze discussie van voren af aan te beginnen zal in andere landen niet enthousiast ontvangen worden.

Ook Bots pleidooi om het Handvest van Grondrechten uit een nieuw verdrag weg te laten, is niet meer dan een poging om een oude discussie in de Europese Unie opnieuw te beginnen. Dit Handvest werd in 2000 door de Europese regeringsleiders als een politieke verklaring overtekend. Groot-Brittannië en Nederland hadden er zich met succes tegen verzet dat dit handvest in het Verdrag van Nice werd opgenomen. Als politieke verklaring zou het Handvest burgers minder juridische basis bieden om bij het Europese Hof van Justitie klachten over nationale wetgeving in te dienen dan als verdragstekst. In 2004 ging premier Balkenende (met naast zich aan de onderhandeltafel minister Bot) echter alsnog akkoord met opname van het handvest in de Europese Grondwet.

Wat het schrappen van dit Handvest uit een nieuw verdrag te maken heeft met Bots pleidooi voor het versterken van de legitimiteit van de Europese Unie, is een raadsel. Het is bovendien onduidelijk wat Nederlandse burgers er wijzer van worden als de eisen voor nieuwe lidstaten op het gebied van democratie, de zogenoemde Kopenhagen-criteria, in een nieuw verdrag worden opgenomen. Met het Handvest van Grondrechten in het verdrag zijn alle democratische eisen van de Europese Unie al lang vastgelegd.

Bots verlangen naar een verdrag zonder Handvest zal in ieder geval niet met instemming in Berlijn worden ontvangen. Een volgend jaar nieuw gekozen Franse president zal geneigd zijn om op dit punt met Duitsland mee te gaan. Bot kan op dit punt hoogstens hopen op sympathie van Londen. Maar de ervaring met de onderhandelingen over de Europese Grondwet heeft getoond dat Groot-Brittannië van het Handvest geen breekpunt hoeft te maken.

Bot heeft voorstellen gedaan voor cosmetische aanpassingen van zijn wedergeboren lijk. Hij had er beter aan gedaan om de Nederlandse kiezers uit te leggen waarom hij aan de belangrijkste verdragsartikelen van de Europese Grondwet wil vasthouden.

Ben van der Velden is oud-correspondent van NRC Handelsblad in Brussel.

Ga naar www.nrc.nl/opinie voor het nieuwsbericht ‘Kabinet wil Grondwet EU bijstellen’ en voor de link naar de toespraak van minister Bot.