Een abc van moderne miscommunicatie

Gek maken meiden elkaar met msn. De opmerking kwam van een bevriende conrector. Maandenlang hadden vriendinnen uit havo 4 elkaar op msn voor de gek gehouden. Een van hen had zich voorgedaan als Erik, op de foto een sportieve hunk , die de meiden hun allerpersoonlijkste seksuele fantasieën had ontfutseld. Wat begon als een geintje, bekende de nep-Erik, bleek onomkeerbaar toen het eenmaal over levensechte gevoelens ging. Ze had zich nooit meer bekend durven maken.

Dit voorval schoot mij door het hoofd bij de documentaire Iedereen communiceert, maar begrijpen we elkaar ook? De film, uitgezonden door VPRO’s Villa Achterwerk, gaat over de verwarring die elektronisch praten bij pubers veroorzaakt. Waarbij humor en ernst, feit en fictie, schijn en werkelijkheid snel in elkaar over lopen.

De veertienjarige Serena uit Amsterdam – zo’n grachtengordelmeisje dat piano speelt en op toneelles zit – vertelt over haar eigen „communicatie” terwijl ze met vrienden over straat slentert en bij opa en oma op bezoek gaat. Ik praat met iedereen anders, constateert Serena, en op verschillende manieren: via msn, sms, e-mail, briefjes, de telefoon en liefst face to face. „Daarom begrijp ik soms niet meer wat iedereen bedoelt en wat echt is en wat niet. Hoe echt ben ik zelf als ik aldoor anders doe?”

De meeste „miscommunicatie” heeft Serena met haar vrienden. Met Maia en Jascha praat ze „heel veel”, vertelt ze, ze wisselen geheimen uit. Populaire Zoë maakt liever lolletjes op msn die Serena vaak „verkeerd opvat” en dan „gelijk gaat blokken” En tegen vlam Lucas zegt Serena precies het tegenovergestelde van wat ze bedoelt. Terwijl een gesprek op msn met hem veel „echter” is. „Daar hoef je geen stiltes te vullen.”

Hoera! Kindertelevisie! Daar zie je nog wat kinderen, pubers in dit geval, echt bezighoudt. Hun experimenteergedrag draait om moderne communicatie. Ze gaan op zoek naar hun grenzen in de virtuele wereld en onderzoeken wat dat voor hen persoonlijk betekent. Wat is echt? Wat is nep? En wanneer valt de schijnwereld samen met de werkelijkheid?

Een actuele vraag bleek, toen de jongste vragensteller in het NOS-Jeugdjournaal Verkiezingsdebat – dat, onhandig!, samenviel met Sint-Maarten – aan Jan Peter Balkenende vroeg hoe echt de ruzie was met Wouter Bos: „Als jullie niet op tv zijn, schreeuwen jullie dan ook zo tegen elkaar?” Een vraag bovendien die ook in al zijn broosheid aan de orde kwam in de serie Bloot, alweer bij Villa Achterwerk.

Daarin werd de twaalfjarige Ashwin geportretteerd. Het ging over zijn ontluikende jongenslichaam. Hij vertelt waarom hij uitkijkt naar zijn natte droom en spelletjes speelt op internet. Met een piemel sperma in een condoom schieten. „Als je drie baby’s hebt, is het game over”.

Jakkes, denkt u, maakt de VPRO pedofielen-tv? Is dit de kinderversie van BNN’s Spuiten en Slikken?

Gelukkig niet. Van Ashwins bekentenissen had regisseur Mischa Kamp een animatie gemaakt gebaseerd op de ‘rotoscope-techniek’. Die vorm leent zich bij uitstek voor breekbare kindergedachten. Het resultaat was fascinerend én onderhoudend.

Oorspronkelijke televisie over moderne communicatie. Kom daar maar eens om bij de grote mensen. Het Journaal trapte dit weekend voluit in een publiciteitsstunt van de VVD. Minister Henk Kamp had, ja heus waar!, „zijn drukke campagnewerk onderbroken” om Normaal-zanger Bennie Jolink van het vliegveld te halen. Die had ‘onze jongens’ in Afghanistan opgevrolijkt. Leuke beelden, maar inhoud? Nee. Noemen voorlichters dit niet de „unieke camera-opportunity”?

Reageer op deze column via www.nrc.nl/ogen