Slaaponderdrukker helpt bij uitvoeren ingewikkelde taken

F16-piloot op vliegbasis Volkel. Vooral militairen gebruiken Modafinil om alert te blijven tijdens langdurige operaties. Foto Bas Czerwinski 24-03-2005, VOLKEL. VERTREK F-16 NAAR KABUL. FOTO BAS CZERWINSKI Czew

Modafinil is een opwekkend middel dat militairen gebruiken om alert te blijven tijdens langdurige speciale operaties. Het werkt, concluderen Amerikaanse slaaponderzoekers, maar alleen bij moeilijke taken. En, zo bleek, uitslapen is nog altijd beter dan een pil (Sleep, november 2006).

Modafinil is in Nederland alleen op de markt is als medicijn voor de slaapziekte narcolepsie. De pil herstelde bij mannen na een doorwaakte nacht de activiteit in de hersendelen die nodig zijn voor het maken en logisch uitvoeren van plannen.

Slaapdeskundigen van het Beth Israël Deaconess Medical Center, Boston, legden acht gezonde mannen na het slikken van het middel in een MRI-scanner. Ze testten de mannen vier keer: goed uitgerust of nadat ze 28 uur achter elkaar in touw geweest waren, en dat dan na het slikken van modafinil of een placebo. De proefpersonen moesten geheugentestjes doen in de MRI-scanner, die laat zien hoe actief verschillende hersendelen zijn.

Bij een van die tests verscheen steeds een paar seconden een letter op een beeldscherm, en moesten de proefpersonen aangeven of een bepaalde letter een tot drie keer eerder wél of niet was voorgekomen. Na een doorwaakte nacht hadden de proefpersonen daar nogal wat moeite mee. Testjes tot één en twee letters terug konden de oververmoeide deelnemers bijna net zo goed als wanneer ze uitgerust waren (score rond 95 procent goed). Modafinil maakte daarbij niets uit. Bij drie letters terug gaf de pil wel een duidelijke verbetering: 89 procent goed met modafinil, 78 procent met placebo. Maar ook met modafinil bleef de score iets slechter dan bij volledig uitgeruste mannen.

De onderzoekers konden zien dat modafinil de activiteit in de prefrontale hersenschors en in het achterste deel van de pariëtale kwab verhoogt. Dat zijn hersendelen die onderdeel uitmaken van een heel circuit, dat nodig is voor de zogenoemde ‘executieve functies’, het plannen en in logische volgorde uitvoeren van ingewikkelde handelingen. Modafinil heeft daar blijkbaar een oppeppende invloed op.

In Nederland is modafinil alleen goedgekeurd voor de behandeling van abnormale slaapneiging overdag, narcolepsie. In de Verenigde Staten wordt het middel ook voorgeschreven aan werknemers die tijdens nachtdiensten last hebben van overmatige slaperigheid. Ploegenwerkers die dagelijks modafinil slikken, maken de helft minder fouten (The New England Journal of Medicine, 4 augustus 2005). Bijwerkingen waren er tijdens het drie maanden durende experiment nauwelijks, alleen iets vaker hoofdpijn. Bart Meijer van Putten