Politiek is geen lolletje

De campagnes voor de Kamerverkiezingen van 22 november stuiteren door het hele land. Lijsttrekkers en hun secondanten dringen zich op alle mogelijke manieren op aan de kiezer. Ooit volstonden politieke partijen met het uitdelen van pamfletten, hier en daar een interview en een televisie- of radiodebat. Dat was wat al te gezapig. Maar nu slaan de campagnes door naar de andere kant. Politieke leiders doorkruisen het land per buskaravaan. Hun boodschappen komen massaal in reclamespotjes op radio en tv, via internet, met blogs, persoonlijke mails en sms. Het is de meest penetrante campagne in de parlementaire geschiedenis.

De oorzaak moet zijn dat de politieke partijen minder dan ooit kunnen vertrouwen op de gunst van een min of meer vaste achterban. De zwevende kiezer, in het verleden goed voor een restzetel, kan de verkiezingen maken of breken. En dus is de jacht geopend. Kennelijk is de heersende campagnewijsheid dat wie de nieuwscyclus beheerst de verkiezingen wint. Niemand houdt rekening met het gevaar van verzadiging met op zijn best desinteresse als gevolg. En dat is het omgekeerde van wat al die campagnestrategen beoogden.

Een andere trend, die al eerder zichtbaar was maar nu stevig doorzet, is het mijden van de ernst. De campagne moet leuk en lollig zijn. Het toekomstbeeld, voor zover het daarover gaat, moet opgewekt zijn. Lijsttrekkers moeten zich niet alleen blootstellen aan serieuze media met serieuze vragen. Zij moeten chatten en rappen. Politici duiken op in quizzen en talkshows. CDA-lijsttrekker Balkenende persifleert zichzelf in De wereld draait door. Zijn PvdA-tegenstrever Bos rijdt in galop met Lijst 0. VVD-aanvoerder Rutte laat zich belachelijk maken bij Jensen – maar is daar enthousiast over in zijn persoonlijke videoblog. Deze trend leidt niet automatisch tot het dichten van de kloof tussen kiezer en gekozene. In het slechtste geval dreigt decorumverlies. Met als uiteindelijk resultaat het verder slinken van het gezag van de gekozen volksvertegenwoordiging.

De brandstof voor alle drukdoenerij wordt geleverd door de politieke opiniepeilingen. Daarin glijdt de PvdA langzaam weg, terwijl ook de VVD inzakt . Intussen zwelt de aanhang van de SP aan en stijgt het CDA weer ten opzichte van eerdere peilingen. Het zijn slechts berichten uit het spiegelpaleis van de medialogica. Maar er is geen ontsnappen mogelijk.

Politici handelen met een blik op de teller van de peilingen. Het gevolg is dat die virtuele realiteit werkelijke gevolgen krijgt. Het optreden van minister Verdonk, nummer twee op de VVD-lijst, is hiervoor exemplarisch. Zij heeft in het zieltogen van de VVD in de peilingen deze week aanleiding gezien om extra gas te geven in haar persoonlijke campagne. De nieuwe leuze is: stem lijst drie nummer twee. Posters met die tekst waarop Verdonks afbeelding prijkt, kunnen gratis worden besteld, per tien. Het roept herinneringen op aan de verloren campagne van het CDA in 1994, toen terugtredend partijleider Lubbers zijn steun gaf aan de nummer twee, Hirsch Ballin. Openlijke verdeeldheid leidt zelden tot positieve resultaten bij verkiezingen.

Kiezers kunnen hun oordeel het beste baseren op hun eerdere stembusvoorkeur, waarbij ze de resultaten verdisconteren die deze partij in de tussentijd heeft geboekt. Of op de geloofwaardigheid van beloften die partijen doen in hun verkiezingsprogramma’s. Wie louter afgaat op de tot dusver gevoerde campagne kan nauwelijks tot een gefundeerd oordeel komen.