Maanlittekens duiden op geologisch recente vulkanische activiteit

Het mysterieuze, D-vormige gebied Ina, in augustus 1971 gefotografeerd vanuit de Apollo 15. De inzakkingsstructuur heeft een diameter van 2.800 meter en is 60 meter diep. foto Brown University Brown University

De maan lijkt een dode wereld, maar misschien vindt er toch meer activiteit plaats dan tot nu toe werd gedacht. Dat leiden Amerikaanse astronomen af uit de aanwezigheid van een aantal gebiedjes op de maan die er ongewoon jong uitzien. De gebiedjes zouden op recente veranderingen aan het maanoppervlak wijzen (Nature, 9 november).De astronomen suggereren dat deze veranderingen samenhangen met het periodiek vrijkomen van kleine hoeveelheden gas uit het inwendige van de maan, een verschijnsel dat al aan het einde van de jaren negentig werd afgeleid uit metingen van de Amerikaanse maansonde Lunar Prospector.

Onderzoek van maanstenen die de Apollo-astronauten in de jaren zeventig naar de aarde brachten, heeft aangetoond dat er in het verre verleden op de maan een grote vulkanische activiteit heerste. Zo’n drie miljard jaar geleden was de maan echter zo ver afgekoeld dat die activiteit vrijwel geheel tot stilstand kwam.

De laatste lava zou een miljard jaar geleden uit de maan zijn opgeweld en sindsdien zouden de veranderingen aan het oppervlak vrijwel geheel zijn veroorzaakt door het geweld van inslaande reuzenmeteorieten, en door erosie door micrometeorieten en geladen deeltjes van de zon. Af en toe heeft er een zwakke maanbeving plaats, maar die verandert weinig aan het oppervlak.

Peter Schultz en zijn collega’s wijzen nu echter op een aantal gebiedjes waar meer aan de hand lijkt te zijn. Het gaat om gebiedjes waar vrijwel geen inslagkraters voorkomen en die dus heel jong zouden moeten zijn. Ook hun topografie en de eigenschappen van de erosieproducten die daar liggen, wijzen op een heel jonge leeftijd. Eén van die gebiedjes is Ina, een D-vormige inzinking met een diameter van 2.800 meter die in de jaren zeventig op Apollo-opnamen werd ontdekt en toen een oude caldeira (vulkaankrater) werd genoemd. De astronomen concluderen nu dat dit gebied hooguit 10 miljoen jaar oud kan zijn en dat hun waarnemingen niet uitsluiten dat het gebied ook nu nog aan het veranderen is.

Opmerkelijk is dat al deze gebieden zich bevinden in de buurt van oude breuken in het maanoppervlak. Dat zou er op kunnen wijzen dat de veranderingen in deze gebieden veroorzaakt worden door gassen – zoals kooldioxide en misschien zelfs waterdamp – die periodiek bij deze breuken uit de diepten van de maan naar buiten komen.

Ina zelf ligt vlakbij een van de gebieden waarboven de maansonde Lunar Prospector (1997-1999) verhoogde concentraties van radioactief radon detecteerde. Volgens een recente analyse van deze metingen zou dit gas in de afgelopen zestig jaar uit de maan moeten zijn ontsnapt: een steun in de rug voor waarnemers die lichtverschijnselen op de maan hebben gezien, de zogeheten transient lunar phenomena. George Beekman