Een tijd van nieuwe gezichten en van nieuwe geluiden

Deze week is een eind gekomen aan een Republikeins tijdperk. Nieuwe spelers zullen de agenda in Washington bepalen. Maar president Bush zit er nog. Gaan de partijen samenwerken of zoeken ze de polarisatie?

Barbara Boxer Barbara Boxer uit Californië (66) wordt voorzitter van de senaatscommissie voor Milieu. Staat links in de Democratische partij. Sterk pleitbezorger van het recht op abortus. Nam het tijdens de affaire-Lewinsky op voor president Clinton. Verzette zich tegen olieboringen in natuurreservaat in Alaska. Stemde tegen de oorlog in Iraken verweet Condoleezza Rice inzake Irak dat haar loyaliteit aan de missie ten koste ging van haar respect voor de waarheid. (Foto Senaat) Barbara Boxer PHOTO: US Senate

WASHINGTON, 11 nov. - Het was de week waarin de overzichtelijke wereld van Amerikaanse conservatieven aan het wankelen werd gebracht. Boegbeelden sneuvelden. Afgevaardigde J. D. Hayworth uit Arizona, vaste gast op FoxNews met plannen om de 12 miljoen illegalen van Amerika naar hun vaderland terug te sturen, werd weggestemd. Senator Rick Santorum uit Pennsylvania, de vurigste Republikeinse krijger tegen abortus en embryonaal stamcelonderzoek: ook weggestemd. Senator George Allen uit Virginia, volgens The Weekly Standard en National Review de geschiktste conservatieve opvolger van George W. Bush in 2008: weggestemd.

De ‘midterm sweep’ bij de Congresverkiezingen – de Democratische herovering van een meerderheid in het Huis van Afgevaardigden en de Senaat – liet meteen zijn sporen na in de regering. Niet alleen sneuvelde het gezicht van de oorlog in Irak, Donald Rumsfeld. Ook de conservatieve ambassadeur bij de VN, John Bolton, kan zich opmaken voor de aftocht.

Het wordt een tijd van andere gezichten en nieuwe geluiden. De voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, Nancy Pelosi, een Italiaans-Amerikaanse burgemeestersdochter uit Baltimore, is afgevaardigde van een van de progressiefste districten van het land, in San Francisco. De nieuwe meerderheidsleider in de Senaat, ex- amateurbokser Harry Reid uit Nevada, verexcuseerde zich ooit omdat hij George W. Bush een ‘loser en leugenaar’ had genoemd. „Alleen leugenaar was beter geweest.”

In hun gevolg zal een stoet Democratische Congresleden onderzoek na onderzoek opzetten. Het wordt wennen voor Washington. Het politieke debat zat de afgelopen zes jaar potdicht. Een enquête naar de manipulatie van geheime inlichtingen vóór de invasie van Irak werd drie jaar lang door de Republikeinen opgehouden. Onderhandse miljardencontracten voor Halliburton – dat vice-president Dick Cheney leidde voordat hij het Witte Huis introk – zijn überhaupt nooit onderzocht. Hetzelfde geldt voor de rol die de vice-president heimelijk gunde aan de olie-industrie in de opzet van het beleid tegen het broeikaseffect. Zo zullen tientallen thema’s met een hoge schandaalpotentie op de agenda terecht komen – en de gevolgen laten zich raden: de regering-Bush zal maand na maand in het defensief worden gedwongen.

Ook de beleidsagenda staat een spectaculaire verandering te wachten. De Republikeinse meerderheid in het Congres wenste de afgelopen jaren alleen te beraadslagen over onderwerpen die het conservatieve levensgevoel versterken – abortus, homohuwelijk, het verbranden van de vlag. Maar zoiets als de verhoging van het federale minimumloon – 4 euro per uur, sinds 1997 niet aangepast – stonden ze niet toe. Ze wilden het alleen overwegen, zeiden ze afgelopen zomer, als de partij van Pelosi gelijktijdig een verlaging van de vermogensbelasting voor de allerrijksten steunde. Democraten weigerden.

Zodoende bleef het minimumloon even laag – in contante waarde viel het terug naar het niveau van 1951 – en gingen de belastingverlagingen gewoon door: de hoogste inkomens waren de afgelopen twintig jaar al met 70 procent gestegen.

Nu is het minimumloon een van de hoogste prioriteiten in het plan dat Pelosi de eerste honderd uur na haar beëdiging in januari wil doorvoeren. Zeventig procent van de bevolking steunt de verhoging die zij voorstelt. Andere kwesties die de Democraten meteen aan willen pakken draaien ook – heel ouderwets – om herverdeling van welvaart: verlaging van subsidies aan de olie-industrie en beperking van medicijnprijzen (de farmaceutische industrie kreeg van Bush de kans prijzen eenzijdig op te leggen). Verder hebben ze hernieuwde aandacht voor het broeikaseffect en federale subsidie voor embryonaal stamcelonderzoek. Minder prominent gepresenteerd, maar ook aanwezig, zijn maatregelen met een protectionistische inslag – vooral in de handelsrelatie met China.

‘It’s a beautiful day’ van U2 klonk toen de nieuwe Democratische leiders van het Congres zich op verkiezingsavond aan hun partij presenteerden. Het oogde erg gelukzalig allemaal. Maar enkele dagen later kan de eerste scepsis al worden geregistreerd. Pelosi en Reid lopen geen van beiden over van charisma. En beiden hebben hun openlijke afkeer van Bush in enkele dagen ingeruild voor een zachte benadering van het Witte Huis. „Republikeinen hebben de laatste jaren geweigerd met ons samen te werken”, zei Reid donderdag. „Wij zullen hun voorbeeld niet volgen.”

Volgens onderzoek hebben Amerikanen er genoeg van dat het Congres in hun ogen niets tot stand brengt. Democraten hebben er alle belang bij dat beeld te doorbreken – maar Bush kan al hun wetten naast zich neerleggen. Ook Bush zelf heeft in eerste instantie belang bij intensieve coöperatie met Democraten. Voor hem is het vooral interessant als Democraten medeverantwoordelijkheid willen nemen voor de afwikkeling van de oorlog in Irak: dat beperkt het binnenlandse debat over de oorlog, die volgens velen op korte termijn te winnen noch te beëindigen is.

Verder is het in zijn belang dat Democraten niet al te agressief onderzoek gaan doen naar zijn erfenis. Verslaggevers die zich het bezighouden met de zogenoemde ‘War on Terror’ zeggen dat de president vooral op dat gebied kwetsbaar is. Ron Suskind, auteur van het boek de ‘Eenprocentsdoctrine’, zegt bij voorbeeld er op basis van bronnen bij de CIA van overtuigd te zijn dat Bush persoonlijk opdracht heeft gegeven bepaalde terreurverdachten te martelen.

Anderen wijzen op het binnenlandse afluisterprogramma dat na 9/11 op Bush’ gezag werd ingevoerd, en waarvan een federale rechter inmiddels heeft geoordeeld dat het in strijd is met de Grondwet: ze zijn ervan overtuigd dat dit programma veel omvangrijker is dan tot nu toe bekend werd.

Zo domineren de middelpuntvliedende krachten de Amerikaanse politiek. En er komt nog één factor bij: Rupert Murdoch. De eigenaar van conservatieve media als FoxNews en The Weekly Standard verschoof in de jaren ’90 in het Verenigd Koninkrijk zijn politieke loyaliteit van de Tories naar het Labour van Tony Blair. Dezelfde Murdoch leverde onlangs een miljoenenbijdrage aan de herverkiezingscampagne van Hillary Clinton als senator van New York, een race die zij deze week moeiteloos won. En het is velen opgevallen dat de belangrijkste conservatieve presentator van FoxNews, Bill O’Reilly, die de echtgenote van de ex-president altijd als een gevaarlijk radicaal kreng neerzette, deze week plotseling verklaarde dat hij Hillary Clinton een „gematigde” kracht vindt. Het was in lijn met Clintons eigen interpretatie van de verkiezingen. „Amerika heeft een radicale keuze voor het centrum gemaakt”, zei ze.

Maar de vraag is ten slotte of de belangen van Bush en de Republikeinen nog parallel lopen. Bush mag hopen op consensus, voor Republikeinse Congresleden is het vooral aantrekkelijk te tonen dat ze, bevrijd van hun verantwoordelijkheden als meerderheidspartij, weer zuiver in de conservatieve leer zijn.