Schoppen in de nacht

Van het restless-legssyndroom hebben de meeste patiënten alleen ’s nachts last. Of hun partners. Want het komt meestal neer op wild schoppen in de slaap. En dit huiselijk geweld komt vaker van vrouwen dan van mannen. Vaker tijdens zwangerschappen en verergerend bij stijgende leeftijd.

De afgelopen maanden zijn er twee medicijnen tegen het restless-legssyndroom (RLS) op de markt gekomen: parmipexol (merknaam Sifrol) en ropinirol (merknaam Adartal). Beide middelen zijn ook op de markt als medicijn tegen de ziekte van Parkinson. De ziekte van Parkinson en restless legs gaan allebei gepaard met onbedwingbare bewegingen. Van de ziekte van Parkinson is een duidelijk mechanisme in de hersenen bekend, van RLS niet.

Het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde weidde onlangs de wekelijkse ‘klinische les’ aan RLS, om die nieuwe medicatiemogelijkheid onder de aandacht te brengen. Een patiënt beschrijft daarin zijn beengevoel als ‘mieren diep in de benen’ en ‘cola in de benen’. Het is een naar gevoel dat onvermijdelijk tot bewegen dwingt, ook bij mensen die wakker zijn. Ernstige restless legs kunnen de slaap zodanig verstoren dat iemand niet uitrust en uiteindelijk niet meer kan werken.

Erge RLS maakt vliegreizen en lange autoreizen tot een hel en concert- en schouwburgbezoek tot nauwelijks vol te houden genoegens. Naar schatting 1 op de 4 Nederlanders heeft een beetje tot erg veel last van rusteloze benen, maar er is ook onderzoek dat op 1 op de 14 uitkomt. Dat zal liggen aan de manier van vragen en of iemand een enkele stuiptrekking in bed al als een syndroom ervaart.

De beide nieuwe medicijnen horen tot dezelfde klasse van middelen, de dopamine-agonisten, die de werking van dopamine, een signaalstof in de hersenen, na-apen. De pillen zijn geen gemaksmedicijnen, maar medicijnen met soms vervelende bijwerkingen. Soms verergeren ze eerst de symptomen, soms stellen ze de symptomen uit. Voor de nachtelijke restless legs betekent het dat het schoppen tegen de ochtend begint. Bij sommige mensen gaan de rusteloze benen weliswaar over, maar krijgen ándere ledematen de kriebels. Anderen krijgen slaapaanvallen. De bijsluiter van Adartrel waarschuwt daartegen in een lange zin met veel bijzinnen, die echter kan worden gereduceerd tot de mededeling: ‘als u plotseling in slaap valt zonder dat u zich duidelijk slaperig voelt, moet u geen voertuig besturen’.

Voor zwangere vrouwen zijn de medicijnen geen uitkomst, want de pillen zijn misschien gevaarlijk voor de foetus. Maar de meeste patiënten kunnen er goed tegen en voor hen zullen deze oude medicijnen met een nieuw doel een uitkomst zijn.

Wim Köhler

Patiëntenvereniging voor wie onrustige benen heeft: www.stichting-restless-legs.org/ of 34968 naar 7585