Op een bakfiets zit ook auteursrecht

Hoe uniek is een bakfiets? Uitvinder Maarten van Andel beschuldigde fietsenhandelaren gisteren voor de rechter van het kopiëren van ‘zijn’ bakfiets.

De advocaat van Maarten van Andel weet precies met wat voor types zijn cliënt te maken heeft. Tussenmannetjes. Marktkramers van het dubieuze soort, noemt hij hen. Nadat Van Andel het „denkwerk” en „de investering” had gedaan, maakten deze mensen de populaire bakfiets van zijn cliënt „voor een prikkie” na. Deze kopieën belandden in „een circuit van handelaren” waar ze vervolgens „met een forse marge worden weggezet”. Maar nu is het genoeg geweest. Al die mensen „parasiteren” op het succes van Van Andel. De rechter moet ingrijpen en ze verbieden de namaak te verkopen, zei de advocaat gisteren voor de rechter in Amsterdam.

Van Andel zit naast zijn advocaat. Hij knikt instemmend. In 2001 ontwierp hij een bakfiets op twee wielen. Hij werd vader en wilde een veilige en wendbare bakfiets om zijn kind in te vervoeren. Die was er niet en dus knutselde hij er zelf een in elkaar. Toen de fiets af was, vond Van Andel een bedrijf dat zijn Cargobike wel in productie wilde nemen. Hij zei z’n werk als orthopedisch ontwerper van kunstarmen en -benen vaarwel en stortte zich op de bakfietsenhandel. Door het hele land verkopen dealers nu zijn fiets.

Honderden bakfietsen zijn de afgelopen jaren al verkocht. Zelfs prins Maurits fietst in Amsterdam rond op een echte Cargobike, zegt de advocaat tegen de rechter. Kortom, een solide product. Maar inmiddels wordt de markt overspoeld met klonen. Exacte kopieën van zijn fiets, zegt Van Andel. Inbreuk op het auteursrecht en slaafse nabootsing, stelt hij. Hij heeft zelfs gehoord dat zijn fiets naar China is opgestuurd om zo een adequate kopie te kunnen laten maken. New Viper, heet die fiets.

Hij probeert zoveel mogelijk handelaren op te sporen om hen aan te pakken. Zijn advocaat heeft zelfs een collega in Hongkong ingeschakeld om een fabriek aan te schrijven. Daarna ontving hij van die fabriek een excuusbrief: ze wisten niet dat er sprake was namaak. Naar andere fabrikanten én verkopers zijn ze nog op zoek. Maar het begin is er.

Van de vijf gedagvaarde ‘marktkramers’ zijn er twee komen opdagen. Zonder advocaat. Ze voeren zelf het woord. Onzin, reageren ze op de beschuldigingen. Hoezo heeft Van Andel de bakfiets ontworpen? In 1888 reed het eerste model bakfiets al rond, is hun verdediging. Er zijn zoveel bakfietsen op de markt, stelt Alfons de Vos. „Die lijken allemaal op elkaar.”

Van Andel heeft ook twee fietsen meegenomen naar de rechtbank. Zijn Cargobike en de New Viper. Ze staan buiten. Dan kan de rechter zelf even een kijkje nemen.

Buiten loopt Van Andel als een verkoper om de fietsen heen en somt de gelijkenissen op. Het frame, de wielen, het formaat, de bak, het houdt niet op.

De Vos kijkt ernaar en schudt z’n hoofd. Hij weet ook nog genoeg verschillen en begint met opsommen: de versnellingen, de remmen, de naaf. Maar hij is niet aan de beurt, vertelt de rechter hem.

In de zittingszaal wil de rechter weten waar de fietsen van de handelaren vandaan komen. Uit Duitsland, zegt de één. Ik weet het niet, zegt de ander. Ze begrijpen het probleem ook niet. Veertig jaar geleden fietsten melkboeren ook met een bakfiets rond. Die zie je nu nog soms in Amsterdam. De Long John, heette die. Een verlengde fiets, met een soort verlaagd plateau achter het voorwiel, waar de melkbussen op stonden.

Van Andel: „Dat waren geen fietsen met een bakje voor kinderen.” De Vos: „Wat maakt dat uit, melk, brood of kinderen?”

De rechter: „Dat is nou net de vondst. Mijn ouders hebben mij vroeger nooit op een fiets voor melkbussen gezet.”

Uitspraak over twee weken.