‘Ik zie ironie eerder als distantie

Kunkel maakte indruk met zijn debuut ‘Besluiteloos’.

„De stemming in New York was na de herverkiezing van Bush minstens zo dramatisch als na 11 september.”

Benjamin Kunkel Foto Jörgen Krielen Amsterdam 14-09-2006/© Jorgen Krielen/Benjamin Kunkel

Op het eerste gezicht lijkt de Amerikaanse schrijver Benjamin Kunkel, op bezoek in Amsterdam, wel wat op Dwight Wilmerding, de hoofdpersoon van zijn debuutroman Indecision. Deze Dwight lijdt aan ‘abulia’, volstrekte willoosheid, hij neemt beslissingen door een muntje op te gooien. Zijn ‘onverwoestbare Dwight-zijn’ betekent passiviteit en lethargie tot in het absurde. Om met Dwight zelf te spreken: ‘Als je eenmaal tot de slotsom bent gekomen dat je een dier bent, hoe voorkom je dan dat je een plant wordt?’

Maar Kunkel heeft vandaag een jetlag én een kater, geen abulia. Op normale dagen is hij een van de drijvende krachten achter het New Yorkse tijdschrift n+1 magazine, waarmee een aantal twintigers het intellectuele debat in New York probeert te monopoliseren, onder het motto ‘laten we de smaak creëren waarmee wijzelf genoten willen worden.’

,,Toen ik een tiener was’’, vertelt Kunkel, moeizaam, „Had ik altijd erg hoogdravende ideeën over wat het betekende een schrijver te zijn. Ik was onder meer vastbesloten om boven de politiek te staan, want literatuur hield zich nou eenmaal niet bezig met de waan van de dag. Maar tijdens mijn studie las ik de communisten, ik las veel geschiedenis en politieke filosofie. Ik kreeg er radicaal egalitaire ideeën van. Sindsdien is het mijn ideaal om politiek en het schrijverschap te verenigen.”

U schetst de generatie van Dwight als een generatie die probeert ironie en idealisme met elkaar te verzoenen. Maar houdt ironie niet altijd een vrijblijvendheid in, die idealisme ongeloofwaardig maakt?

Na een lange, bijna pijnlijke stilte zegt Kunkel: „Niet per se. Ik zie ironie eerder als distantie, de eigenschap dat je je eigen doen en laten van een afstand bekijkt en in perspectief ziet. Met zo’n houding kan een ideoloog juist zijn voordeel doen. Anderzijds heeft ironie weinig om het lijf als je niet iets wezenlijks hebt om ironisch over te doen. Ik zou dus zeggen dat ironie en idealisme juist bij elkaar horen. Machthebbers zijn in mijn ogen bijvoorbeeld zeer gebaat bij ironie. Want het eerste wat een machthebber uit het oog verliest, is de realiteit.”

Is ‘abulia’ iets wat u om zich heen zag in New York, of dient het uitsluitend als literaire motor?

„Allebei. Ik had vrienden die inderdaad leken te lijden aan chronische besluiteloosheid. Maar er was ook de literaire kant van het verhaal. Mijn beslissing om te schrijven, terwijl ik niet wist waarover. Ik besloot van het probleem de oplossing te maken.”

Sinds het antiglobalisme van eind jaren negentig zijn veel jongeren juist weer politiek betrokken. Verandert er iets wezenlijks in Dwight of drijft hij gewoon met de mode mee?

,,Eén van Dwights deugden is dat hij niet bezig is met mode. Hij bekeert zich niet uit hipheid. Maar het is waar, het is zeker niet langer uncool om je ergens over op te winden. Je zou kunnen zeggen dat Dwight die beweging maakt, van apathie naar betrokkenheid. Zijn vriendinnen zijn in elk geval zeer tegen het neoliberalisme. Overigens denk ik dat Seattle en het antiglobalisme in New York niet zo’n grote rol speelden. Voor New Yorkers werd politieke betrokkenheid pas een noodzaak na de aanslagen van 11 september. Of nee, misschien zijn de verkiezingen van 2004 in dat opzicht achteraf gezien nog het meest betekenisvol geweest. De stemming in New York was na de herverkiezing van Bush minstens zo dramatisch als na 11 september. Misschien zelfs nog dramatischer, omdat er na de aanslagen een sfeer heerste van saamhorigheid en verzet, omdat mensen zich niet verslagen wilden tonen. Dat ontbrak in 2004. Zelf heb ik het hele jaar na Bush’ herverkiezing zelfs niet over politiek willen praten, uit pure frustratie.’’

Voelt u zich verwant met schrijvers van uw generatie, zoals bijvoorbeeld Jonathan Safran Foer, die in hun boeken nadrukkelijk proberen iets over de wereld van vandaag te zeggen?

„Wij winden ons op over dezelfde kwesties, dat is waar. Maar onze boeken hebben niets met elkaar te maken; ik schrijf niet zoals Foer omdat we toevallig allebei jong zijn. In literair opzicht voel ik me veel eerder verwant met iemand als Italo Svevo. Toen ik net begonnen was met schrijven aan Indecision las ik Bekentenissen van Zeno. Wat een geweldig portret van besluiteloosheid, van de moeite die een mens moet nemen om zichzelf te dwingen ook maar iets te doen.”

U bent uitbundig geprezen om het eerste deel van uw boek. Maar op het gedeelte waarin Dwight zijn nieuwe leven als ontwikkelingswerker begint, ‘een hovenier wordt in de tuin van een betere wereld’, bent u juist aangevallen.

„Het handhaven van Dwights stem, zijn terloopsheid – dat kostte me enorme moeite. Het kan dus dat ik daar in het eerste deel van mijn boek beter in geslaagd ben dan in de andere delen. Maar het laatste deel is niet mislukt, zoals critici wel hebben geschreven. Lezers verdragen kritiek op het leven nu eenmaal beter dan een keuze vóór iets. Iemand die iets van zich afwerpt is minder snel belachelijk dan iemand die iets omhelst.”

Heeft u uiteindelijk een stichtelijk boek geschreven of is het de bedoeling dat we dat niet zeker weten?

„Het slot is ongeveer zo serieus als Dwight het kan nemen, en helemaal serieus is dat niet. Dwight verandert, maar hij blijft natuurlijk Dwight. Dat engagement een betere houding is dan apathie, is een premisse van het boek die ik persoonlijk niet kan rechtvaardigen. Ik heb geen grote hoop voor de sociale of educatieve kracht van fictie. Het gaat me erom de aard van een verlangen te schetsen, het verlangen iets te betekenen in de wereld.”

In het laatste nummer van n+1 staat een artikel over het geweten van schrijvers – ze zouden zich schuldig voelen omdat ze schrijver zijn en niet meer doen om de wereld te verbeteren. Hoe staat het met uzelf in dat opzicht?

„Ik zou het makkelijker vinden mezelf te rechtvaardigen als ik geen schrijver was, maar iets concreets deed. Anderzijds: het is duidelijk dat mijn temperament deze manier van leven verkiest. Ik hou van rust, ik zou een hele slechte actievoerder zijn. ”

Benjamin Kunkel: Indecision, Random House. 241 blz. € 14,49 Vertaald door Wim Scherpenisse als Besluiteloos, 286 blz. € 19,95