Ideeënpartij op zoek naar macht

GroenLinks profileert zich als milieuvriendelijke partij met een ‘vrijzinnige koers’.

Partijleider Halsema wil graag eens meeregeren.

Foto Lars van den Brink (zie inzet links) Brinks, Lars van den

GroenLinks voert campagne op een milieuvriendelijke manier. Belangrijke bijeenkomsten, zoals het verkiezingscongres in Zwolle en de presentatie van het boek van lijsttrekker Femke Halsema, worden georganiseerd in de buurt van een treinstation. Of Femke Halsema rijdt erheen in een bus op aardgas, waarmee ze tijdens de campagne door het hele land toert. Een paar weken geleden nog werden krantenlezers verrast met kortingbonnen voor een biologische shake, groene stroom en een hybride auto. Zo’n auto heeft Halsema zelf ook. Ze is erin te zien in het campagnefilmpje.

De milieuvriendelijke vormgeving van de verkiezingscampagne moet kiezers duidelijk maken waar GroenLinks voor staat: een schoner milieu, ook voor volgende generaties – een thema dat de partij ludiek onder de aandacht brengt. Daarin verschilt GroenLinks van de Partij voor de Dieren, die het milieu tot hoofdthema van haar programma heeft gemaakt en oproept tot een ‘beschavingsoffensief’. Milieuactivisten binnen GroenLinks vinden dat hún partij ook een hardere toon zou moeten aanslaan. Met hybride auto’s red je het milieu niet, zeggen zij.

Maar de partij noemt zichzelf niet alleen groen, maar ook links. Dat geeft aan dat de partij streeft naar sociale gelijkheid en opkomt voor de zwakkeren in de samenleving. GroenLinks maakt zich sterk voor de rechten van achtergestelde groepen in de maatschappij, niet alleen door ze te beschermen, maar vooral ook door ze te emanciperen.

De afgelopen jaren is ‘vrijheid’ een belangrijk begrip geworden binnen GroenLinks. In november vorig jaar veroorzaakte een manifest van Femke Halsema en Tweede-Kamerlid Ineke van Gent (Vrijheid eerlijk delen) nogal wat opschudding, binnen en buiten de partij. Er stond in dat werklozen maximaal één jaar een WW-uitkering moeten krijgen. Daarna geeft de sociale dienst ze een participatiecontract, tegen het minimumloon. En het ontslagrecht moet worden versoepeld, zodat outsiders op de arbeidsmarkt, zoals allochtone jongeren, meer kans krijgen op werk. De jongerenorganisatie van de VVD riep Halsema in januari prompt uit tot ‘liberaal van het jaar’. Zelf noemt ze de nieuwe koers liever ‘vrijzinnig’.

Op het partijcongres was veel discussie over de plannen. Vooral uit de vakbondshoek kwam kritiek. Toch maken ze nu de kern uit van het verkiezingsprogramma. Een meerderheid van de leden stemde voor.

Uit onderzoek blijkt dat GroenLinks vooral in trek is onder hoogopgeleide kiezers. Studenten zijn voor GroenLinks dan ook een belangrijke kiezersgroep. De milieuvriendelijke touringcar van Halsema maakt dezer dagen vaak een stop bij universiteiten en hogescholen.

Tegen hen, maar ook in debatten en op papier, drukt Femke Halsema zich uit in heldere, eenvoudige taal. Onlangs kreeg ze daarvoor de ‘klare taal prijs’ van de Nationale Jeugdraad. Om jonge kiezers kennis te laten nemen van het verkiezingsprogramma is daarvan een speciale jongerenversie verschenen.

In het verkiezingsprogramma staan veel plannen die aantrekkelijk zijn voor jongeren. Zo wil GroenLinks extra geld investeren in het onderwijs (het meest van alle partijen), moeten alle jongeren gegarandeerd een stageplaats krijgen en moeten ouderen meer gaan meebetalen aan de AOW. En niet te vergeten: GroenLinks wil jongeren vanaf zestien jaar stemrecht geven.

GroenLinks heeft nog nooit geregeerd. De partij zou dat wel graag willen, in een linkse coalitie. Femke Halsema noemt dat de ‘linkse lente’ (tevens de titel van haar boek). Aan de partijen waarmee GroenLinks zou willen samenwerken, de PvdA en de SP, voegde zij onlangs de ChristenUnie toe. Want GroenLinks mag dan met deze kleine christelijke partij van mening verschillen over zaken als euthanasie en abortus, op sociaal terrein en op milieugebied kunnen de partijen het vaak goed met elkaar vinden.

GroenLinks voert niet alleen oppositie door kritiek uit te oefenen op het regeringsbeleid, maar ook door alternatieven aandragen. Bijvoorbeeld door op Prinsjesdag een ‘tegenbegroting’ te presenteren. Dat de partij er niet voor terugschrikt door te bijten, bleek eerder dit jaar. In het debat over de kwestie-Hirsi Ali diende Femke Halsema een motie van afkeuring in tegen minister Verdonk (Vreemdelingenzaken, VVD), die uiteindelijk leidde tot de val van het kabinet-Balkenende II.

Het is dit jaar de zesde keer dat GroenLinks meedoet aan de Kamerverkiezingen. Het beste scoorde de partij onder Femke Halsema’s voorganger, Paul Rosenmöller. In 1998 groeide de partij van vijf naar elf zetels. Na twee verkiezingen is dat aantal in 2003 gedaald tot acht zetels.

Femke Halsema weet dat een tweestrijd tussen het CDA en de PvdA in het nadeel van haar partij is. Zwevende kiezers die eerder voor GroenLinks kozen, gaan dan strategisch stemmen op PvdA-lijsttrekker Wouter Bos. GroenLinks is een lijstverbinding aangegaan met de SP. De PvdA wil daar niet aan meedoen, omdat Bos alle opties wil ophouden. Halsema waarschuwt dat Bos alleen ‘naar links’ zal kijken als GroenLinks een partij van formaat is. De opiniepeilingen zijn wat dat betreft weinig hoopgevend voor de partij. De afgelopen dagen schommelde in de peilingen het verwachte aantal zetels tussen de zes en acht.