Handgeschreven wikkel lokt klant

Op de markt voor boeken verschijnen steeds meer nieuwkomers. En internet rukt op. Verdringen zij de klassieke boekhandel? Een rondgang leert dat het met de literaire winkels helemaal niet slecht gaat.

Het zijn kleine berichtjes in Boekblad, een vakblad voor de boekhandel in Nederland. 16 mei 2006: ‘AKO neemt boekhandel Wagner in Noordwijk over’. 27 juni: ‘De Boekhandel in Klundert sluit’. 16 augustus: ‘Drie reisboekhandels sluiten’.

Berichten die de vraag oproepen: hoe gaat het eigenlijk met de boekhandels in dit land? Hebben Bruna en AKO met hun smalle aanbod van bestsellerauteurs als J.K. Rowling, Dan Brown, Kluun, Heleen van Royen en Saskia Noort de van oudsher breed gesorteerde boekhandel in de verdrukking gebracht? En is het geen probleem dat Albert Heijn én de tijdschriftenwinkel én de Volkskrant en NRC Handelsblad én Amazon.com en Bol.com allemaal ook boeken zijn gaan verkopen? Hoe lukt het de bijna 300 literaire boekwinkels van Nederland om te overleven?

Het gaat helemaal niet zo slecht, zo leert een rondgang langs een half dozijn boekhandels in de Randstad. Ja, de markt is verzakelijkt. „Als hobbyist red je het niet meer, kan je de huur niet meer betalen”, zegt Cor Wiersma van boekhandel Los uit Bussum.

Maar dankzij de vaste boekenprijs – waardoor supermarkten niet mogen stunten met boeken – en dankzij bestsellers als Harry Potter hebben veel boekhandels een paar goede jaren achter de rug. Die jaren hebben veel winkels gebruikt om te automatiseren, waardoor ze nu beter weten welke boeken ze wel en niet in huis hoeven te hebben. Ook hebben veel winkels zich bij een paar grote clubs als Libris aangesloten om de inkoop van boeken bij de uitgevers te bundelen – teneinde hogere kortingen te bedingen.

Combineer die twee economische plussen met echt vakmanschap, en een boekwinkel kan nog steeds goed draaien. „Toch is de sector kwetsbaar”, zegt Wiersma uit Bussum, die zijn winkel vijf jaar geleden overnam en twintig mensen in dienst heeft. „Als de vaste boekenprijs wegvalt, vrees ik voor Franse toestanden. Daar zijn alleen in de universiteitssteden nog goede boekwinkels te vinden. In de rest van Frankrijk ben je afhankelijk van een tijdschriftenwinkel of de supermarkt. Kijk maar wat er in Nederland is gebeurd met muziekwinkels.” En er zijn ook al witte vlekken op de boekwinkelkaart van Nederland, zegt Emile Brouwer van boekhandel Comenius in Naarden-Vesting. [Vervolg BOEKWINKELS: pagina 12]

BOEKWINKELS

‘Uiteindelijk is het doodsimpel’

[Vervolg van pagina 11] Brouwer heeft een groep vaste klanten, die één keer per jaar naar Naarden-Vesting komen, voor de Matthäus Passion, en dan ook boeken kopen. „Ze wonen in plaatsen waar het zelfs lastig is om Youp van ’t Hek te kopen.”

Het geheim van een goede literaire boekwinkel schuilt in de combinatie van een goede locatie, een goed assortiment en de goede mensen in de winkel, vertellen de boekhandelaren. Ton Schimmelpennink, die 10.000 titels verkoopt op maar 55 vierkante meter in Amsterdam, doet bijvoorbeeld niet mee aan de hypes die uitgevers proberen te creëren. „Uiteindelijk is het doodsimpel: een boekverkoper overleeft als hij genoeg affiniteit met zijn handel heeft. Als zijn klanten hem vertrouwen.”

Het succes van de winkel ligt besloten in het persoonlijk advies dat de medewerkers aan klanten kunnen geven, meent Cor Wiersma van boekhandel Los. Vergelijk het met een wijnwinkel, zegt hij. „Daar weten veel mensen ook niet welke wijn ze moeten kiezen en vertrouwen ze daarom op het advies van de wijnverkoper.” In zijn winkel (20.000 titels) krijgt een aantal boeken een handgeschreven wikkel: aanbevolen door Los, met uitleg. Die boeken verkopen relatief goed.

Brouwer uit Naarden doet het op zijn manier. Hij koopt „zo eigenwijs mogelijk” in. Hij heeft bijvoorbeeld een stapel van vijftig stuks liggen van De rebellie van Joseph Roth. „Dat is veel meer dan andere boekhandels hebben ingekocht. Maar ik weet zeker dat het mij lukt ze te verkopen.” Zijn vrouw zorgt ervoor dat hij ook auteurs als Kluun, waar hij zelf niets mee heeft, in de winkel krijgt.

„Mensen moeten bij jou wíllen kopen”, beaamt Maria Heiden. Zij is eigenaar van de kleine (100 vierkante meter) boekhandel Van Gennep op de Oude Binnenweg in Rotterdam. Ze zit vlakbij Donner, met 4.500 vierkante meter en 250.000 titels de grootste boekhandel van Nederland. „Om te bereiken dat mensen bij jou terugkomen, moet je al je inventiviteit bij elkaar rapen om op te vallen. Dus veel boekpresentaties en acties.”

Ook Donner zoekt creatieve manieren om meer te verdienen. „Wij verhuren stukken van onze etalage aan uitgevers”, vertelt Minca Lagendijk, winkelmanager bij Donner in Rotterdam. „Binnenkort verschijnt de nieuwe Marcel Möring. Wij kunnen de uitgever twee weken lang een paar meter etalage verhuren. Maar dat doen we alleen als wij het willen.”

Ondanks de smalle marges waarbinnen kleine zelfstandige boekhandels moeten opereren, is er vorige maand een nieuwe boekhandel geopend. Boekhandel Snoek (268 vierkante meter) op de Meent in Rotterdam, van Arno Snoek. Hij durft het aan, zegt hij, omdat hij jaren in een inmiddels opgeheven boekhandel in dezelfde straat heeft gewerkt. „Een deel van de vaste klanten kon ik overnemen.” Zijn boekhandel is volgens hem alleen in staat te overleven als de klanten ook echt terugkomen. „En niet meteen doorlopen naar Donner, als ik een boek voor ze moet bestellen.”

Volg het laatste literaire nieuws en debat op www.nrc.nl/boekenblog