‘Beroep tegen doodstraf Saddam Hussein is zinloos’

Ieder mens verdient een eerlijk proces, zegt Saddam Husseins Amerikaanse advocaat Curtis Doebbler. De processen tegen de Iraakse ex-leider zijn dat volgens hem bepaald niet.

„Wij advocaten kunnen nooit vertrouwelijk met Saddam Hussein praten. Er zitten altijd Amerikanen bij, we worden gefilmd. Als ik hem een document wil geven, maakt een Amerikaan er eerst een kopie van. Zijn detentie is totaal onder Amerikaanse controle. Net als het proces.”

Curtis Doebbler (1961) is één van de circa twintig advocaten die de voormalige Iraakse president verdedigen – zowel tijdens het proces wegens misdaden tegen de menselijkheid na een mislukte aanslag op de Iraakse president in Dujail in 1982, waar Saddam zondag de doodstraf voor kreeg, als tijdens het onlangs begonnen proces wegens genocide tegen de Koerden in 1987 en 1988. Meteen na het vonnis, toen de Amerikaanse president George Bush en de Britse premier Tony Blair hun tevredenheid over het proces uitspraken, reisde Doebbler naar Genève om bij de Verenigde Naties „de illegaliteit van de rechtsgang” aan te klagen. Doebbler, die de Amerikaanse én Nederlandse nationaliteit heeft (hij studeerde aan de universiteit van Nijmegen), was bitter en principieel als altijd.

Hij noemt Saddam consequent „de president”: ook de Amerikaanse invasie in Irak in 2003 was in zijn ogen illegaal. Op zaken die Saddam op zijn kerfstok heeft, wil hij niet ingaan. „Ik verdedig de president omdat ieder mens, wat hij ook gedaan heeft, een eerlijk proces verdient,” zegt hij. „De mensenrechten, vastgelegd in internationale verdragen, moeten worden gerespecteerd. De meeste advocaten in dit proces kennen het internationaal recht niet. Zij toetsen de Iraakse aspecten van de zaak. Iemand moet het internationale deel voor zijn rekening nemen, temeer omdat de rechtsgang geheel door de Amerikanen, illegale bezetters, is georkestreerd.”

Volgens Doebbler, die begin 2004 door Saddams familie werd gevraagd, zijn de rechters volgens de Iraakse wet niet bevoegd om over genocide, misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden te oordelen. Ook werden de rechters op politieke gronden benoemd, zegt hij. „Halverwege zijn drie rechters ontslagen omdat ze niet kritisch genoeg waren over de president. Eén rechter zei tijdens een zitting dat hij de doodstraf verdiende: hoezo onpartijdig?”

Saddam mocht pas eind 2005 – twee jaar na zijn arrestatie – met advocaten praten. Tijdens het proces, zegt Doebbler, werd Saddams advocaten het recht ontzegd om feiten en documenten waar de rechtbank mee kwam, op authenticiteit te checken. „Zo speelde een bakstenen muurtje op zeker moment een belangrijke rol. Normaliter mag de verdediging zoiets ter plekke controleren. Maar wij mochten er niet heen. De enige die dingen verifieerde, was iemand van het Iraakse ministerie van Justitie, waar sunnieten waren weggezuiverd. Als wíj met bewijsmateriaal kwamen, werd het afgewezen. Getuigen die wij opriepen, werden opgesloten. Wij werden bedreigd; vier advocaten zijn vermoord. Toch kwamen de Amerikanen soms niet eens naar het vliegveld om ons een escorte te geven. Al onze protesten werden genegeerd.”

Sommigen noemen Doebbler maniakaal. Hij zou een politieke agenda hebben. Feit is wel dat onafhankelijke experts van de VN-mensenrechtenwerkgroep voor voorlopige opsluiting, Amnesty International en Human Rights Watch het proces eveneens oneerlijk hebben genoemd. Deze week sloot Manfred Nowak, een van de meest gerespecteerde VN-mensenrechtenrapporteurs, zich daarbij aan: Saddam krijgt niet „de garanties van onafhankelijkheid die je van een rechtbank had mogen verwachten die iemand als Saddam berecht”. Het was beter geweest, zei Nowak, hem voor een internationaal tribunaal te berechten, zoals in Den Haag, dat géén doodstraffen uitdeelt.

Het vonnis tegen Saddam gaat nu automatisch naar de beroepskamer van de rechtbank voor een laatste toetsing, of de verdediging nu beroep aantekent of niet. Doebbler zegt cynisch: „Alles aan deze rechtbank is illegaal. Waarom zou de beroepsprocedure dat niet zijn? Beroep is zinloos.”