Als hobbyist red je het niet

Vanavond is de uitreiking van de AKO Literatuurprijs.

Maar is dat ook een feest voor de kleine boekhandel?

Door Remmelt Otten en Ward Wijndelts

Het zijn kleine berichtjes in Boekblad, een vakblad voor de boekhandel in Nederland. 16 mei 2006: ‘AKO neemt boekhandel Wagner in Noordwijk over’. 27 juni: ‘De Boekhandel in Klundert sluit’. 16 augustus: ‘Drie reisboekhandels sluiten’.

Berichten die de vraag oproepen: hoe gaat het eigenlijk met de kleine, goedgesorteerde boekhandels in dit land? Hebben Bruna en AKO met hun smalle aanbod van bestsellerauteurs als J.K. Rowling, Dan Brown, Kluun, Heleen van Royen en Saskia Noort de gespecialiseerde boekhandel in de verdrukking gebracht? Is het geen probleem dat Albert Heijn én de tijdschriftenwinkel én de Volkskrant en NRC Handelsblad én Amazon en Bol.com allemaal ook boeken zijn gaan verkopen? Hoe lukt het de driehonderd literaire boekwinkels die Nederland nog heeft te overleven?

Het gaat helemaal niet zo slecht, zo leert een rondgang langs een half dozijn boekhandels in de Randstad. Ja, de markt is verzakelijkt. „Als hobbyist red je het niet meer, kan je de huur niet meer betalen”, zegt Cor Wiersma van boekhandel Los uit Bussum.

Maar dankzij de vaste boekenprijs – waardoor supermarkten niet mogen stunten met boeken – en dankzij bestsellers als Harry Potter hebben veel boekhandels een paar goede jaren achter de rug. Die jaren hebben veel winkels bovendien gebruikt om te automatiseren, waardoor ze nu beter weten welke boeken ze wel en niet in huis hoeven te hebben. Ook hebben veel winkels zich bij een paar grote clubs als Libris aangesloten om de inkoop van boeken bij de uitgevers te bundelen – en daarmee hogere kortingen te kunnen bedingen.

Combineer die twee economische plussen met echt vakmanschap en een boekwinkel kan nog steeds goed draaien. „Maar de sector is kwetsbaar”, zegt Wiersma uit Bussum, die de winkel vijf jaar geleden overnam en twintig mensen in dienst heeft. „Als de vaste boekenprijs wegvalt, vrees ik voor Franse toestanden. Daar zijn alleen in de universiteitssteden nog goede boekwinkels te vinden. In de rest van Frankrijk ben je afhankelijk van een tijdschriftenwinkel of de supermarkt. Kijk maar wat er in Nederland is gebeurd met muziekwinkels.”

En er zijn ook al witte vlekken in Nederland, zegt Emile Brouwer van boekhandel Comenius in Naarden-Vesting. Hij heeft een groep vaste klanten die één keer per jaar naar de Vesting komen voor de Matthäus Passion en dan ook boeken kopen. „Ze wonen in plaatsen waar het zelfs moeilijk is om Youp van ’t Hek te kopen”, zegt Brouwer.

Het geheim van een goede literaire boekwinkel schuilt, net als bij AKO, in de combinatie van een goede locatie, een goed assortiment en de goede mensen in de winkel, vertellen de boekhandelaren. Ton Schimmelpennink, die tienduizend titels verkoopt op slechts 55 vierkante meter in Amsterdam, doet bijvoorbeeld niet mee aan de hypes die uitgevers proberen te creëren. „Uiteindelijk is het doodsimpel: een boekverkoper overleeft als hij genoeg affiniteit met zijn handel heeft. Als zijn klanten hem vertrouwen.”

Het succes van de winkel ligt besloten in het persoonlijk advies dat de medewerkers aan klanten kunnen geven, zegt Cor Wiersma van boekhandel Los. Vergelijk het met een wijnwinkel, zegt hij. „Daar weten veel mensen ook niet welke wijn ze moeten kiezen uit het enorme aanbod – en vertrouwen ze daarom op het advies van de wijnverkoper.’’ In de winkel (20.000 artikelen) krijgt een aantal boeken een handgeschreven wikkel: aanbevolen door Los, met uitleg. Die boeken verkopen relatief goed.

Emile Brouwer uit Naarden koopt „zo eigenwijs mogelijk” in. Hij heeft bijvoorbeeld een stapel van vijftig stuks liggen van De rebellie van Joseph Roth. „Dat is veel meer dan andere boekhandels hebben ingekocht. Maar ik weet zeker dat het mij lukt ze te verkopen.” Zijn vrouw zorgt ervoor dat hij ook auteurs als Kluun, waar hij zelf niets mee heeft, in de winkel krijgt.

„Mensen moeten bij jou wíllen kopen”, zegt ook Maria Heiden. Zij is eigenaar van de kleine (100 vierkante meter) boekhandel Van Gennep op de Oude Binnenweg in Rotterdam. Ze zit vlak naast de megaboekwinkel Donner, met 4.500 vierkante meter en 250.000 titels de grootste boekhandel van Nederland. „Om te bereiken dat mensen bij jou terugkomen, moet je al je inventiviteit bij elkaar rapen om op te vallen. Dus veel boekpresentaties en acties.”

Ook Donner zoekt naar creatieve manieren om meer te verdienen en boeken te promoten. „We verhuren stukken van onze etalage aan uitgevers”, vertelt Minca Lagendijk, winkelmanager bij Donner in Rotterdam. „Maar wij bepalen zelf welke titels daarin te zien zijn. Binnenkort verschijnt de nieuwe Marcel Möring. Wij kunnen de uitgever twee weken lang een paar meter etalage verhuren. Maar dat doen we alleen als wij het willen.”

Ondanks de smalle marges waarbinnen kleine zelfstandige boekhandels moeten opereren, is er vorige maand een nieuwe boekhandel geopend. Boekhandel Snoek (268 vierkante meter) op de Meent in Rotterdam is geopend door Arno Snoek. Hij ‘durft het aan’, omdat hij jaren in een inmiddels opgeheven boekhandel in dezelfde straat heeft gewerkt. „Een deel van de vaste klanten kon ik overnemen.”

Zijn boekhandel is volgens Arno Snoek alleen in staat te overleven als de klanten, die hun blijdschap toonden met het feit dat ‘zo’n leuke winkel’ in de buurt kon blijven bestaan, ook echt terugkomen. „En niet meteen doorlopen naar Donner, als ik een boek voor ze moet bestellen.”

Volg het laatste literaire nieuws en debat op: www.nrc.nl/boekenblog