Voor eeuwig Oudenrijn

De gestaag groeiende files veroorzaken niet alleen veel ergernis, maar ook miljarden economische schade. Maar twee weken voor de verkiezingen is de politiek hopeloos verdeeld en lijkt een oplossing voor het probleem verder weg dan ooit.

Op de eerste Pinksterdag in 1955 gebeurde er op het verkeersplein Oudenrijn bij Utrecht iets dat nog onbekend was in Nederland. Een lange rij auto’s kwam vrijwel tot stilstand. De eerste file was een feit.

Het verkeersplein, met toen nog tweebaanswegen, kon de ruim 30.000 auto’s niet meer verwerken. Nu passeren dagelijks tien keer zoveel voertuigen het verkeersplein dat in de afgelopen jaren fors is uitgebreid. En niet alleen de wegen van Oudenrijn werden verbreed, overal in het land kwamen extra rijstroken beschikbaar. Desondanks nemen de files nog steeds toe.

Iedere dag, ’s morgens tussen zes en negen uur vooral, aan het eind van de middag weer, maar steeds vaker ook midden op de dag of zelfs ’s avonds, lopen de files op tot enkele honderden kilometers in totaal.

Minister Peijs (Verkeer, CDA) schreef een Nota Mobiliteit waaruit bleek dat de kilometerheffing, algemeen gezien als de oplossing voor het fileprobleem, de komende jaren nog niet wordt ingevoerd. Om de urgentie van het probleem aan te geven, vroeg Peijs haar ambtenaren alvast eenvoudiger creatieve oplossingen te bedenken.

Daar was de Tweede Kamer niet zo van onder de indruk. Uit de verkiezingsprogramma’s van de politieke partijen zou nu verrassend genoeg kunnen worden afgeleid dat ook daar de verkeersproblemen niet erg serieus genomen worden. Intussen wijst de transportsector boos naar berekeningen waaruit blijkt dat de economische schade door de files steeds hoger wordt. Vorig jaar bedroeg de rekening allen al volgens de transporteurs bijna een half miljard euro, 4 procent meer dan in 2004.

Het overzicht van de Verkeersinformatiedienst (VID), de zogenoemde Filemonitor, toont over een aantal jarenreeds het beeld dat het gevoel van veel weggebruikers bevestigt: we staan steeds vaker en langer stil.

Uit allerlei regionale berekeningen wordt tevens duidelijk dat ook de autowegen die de top-50 van de files nog niet hebben gehaald, dicht gaan slibben. Hetzelfde gebeurt met het onderliggende wegennet, de provinciale wegen. Die worden nog niet meegenomen in de jaarlijkse filemonitor, waardoor het beeld nogal geflatteerd is.

De monitor van de VID geeft over 2006 aan dat de filezwaarte (dat is de lengte in kilometers maal de duur van de file) de afgelopen negen maanden fors is gestegen, vergeleken met 2005. Over het geheel nam de druk toe met 8,1 procent. De topvijf van de files ziet er voorlopig zo uit: De A1 tussen Amsterdam en Amersfoort steeg van de vierde plaats naar de eerste. Op de tweede plaats staat de A12 van Den Haag naar Utrecht. Hetzelfde traject in omgekeerde richting staat op de vierde plaats. Nummer drie in 2006 is de A2 tussen Utrecht en Den Bosch, dat in 2005 nog op de tweede plaats stond. Nummer vijf is dan de A4 tussen Amsterdam en Delft.

Uit een vergelijking van de nieuwste verkiezingsprogramma’s blijkt dat GroenLinks het meest ambitieus is waar het gaat om de invoering van de kilometerheffing: in 2009. Het kabinet-Balkenende hield het op 2012 of daarna, de regeringspartijen CDA en VVD houden het daar ook op. Uiterlijk 2014 zeggen ze.

Ondanks het feit dat het liberale Kamerlid Hofstra – hij keert niet terug na de verkiezingen – eerder dit jaar ook helemaal gewonnen leek voor een snelle invoering. De coalitiepartijen verbinden bovendien nog voorwaarden aan het systeem. De VVD wil de heffing pas als de autobelasting BPM en de wegenbelasting grotendeels zijn afgebouwd, het CDA verbindt een maximum aan de inningskosten. Die mogen niet meer dan vijf procent van de totale opbrengst bedragen, zeggen de christendemocraten.

GroenLinks wil binnen het systeem van kilometerheffing ook nog een differentiatie aanbrengen waardoor voor de smerigste auto’s het meest moet worden betaald. „Te veel vuile auto’s zorgen voor een onaantrekkelijk vestigingsklimaat en maken inwoners ziek”, zegt Tweede Kamerlid voor GroenLinks Duyvendak. Hij wil net als de Socialistische Partij (SP) veel meer investeren in het openbaar vervoer. Dat is volgens hen de beste aanpak om de files te verminderen.

De miljoenen zouden moeten worden weggehaald bij de begrotingspost ‘nieuwe’ wegen. Daar wil de VVD juist niks van weten: 500 miljoen euro er bij voor wegaanleg, waarbij de verlenging van de A4 en de verbreding van de A6, A9 en A10 het meest urgent zijn volgens de liberalen.

De PvdA verwacht veel van beschermende maatregelen zoals overkappingen waarbij de vuile lucht langs gesloten kanalen wordt afgezogen, zodat de directe omgeving er geen hinder meer van heeft. Daarmee zou ook worden voorkomen dat Europese milieuregels worden overtreden. De PvdA verwacht net als de liberalen een sterk effect van het telewerken, waardoor het autogebruik minder noodzakelijk wordt.