Verdedigingslinie tegen gemeentelijke fusies

In hun eentje konden ze de problemen niet aan. Daarom hebben zeven Limburgse gemeenten veel taken overgedragen aan Parkstad Limburg. Een succesvolle proeftuin.

Een echte stad is Parkstad Limburg niet. Wie het gebied doorkruist, komt langs stadswijken, bossen en glooiende akkers met boerderijen. Maar het samenwerkingsverband tussen de gemeenten Brunssum, Heerlen, Kerkrade, Landgraaf, Onderbanken, Simpelveld en Voerendaal lijkt nu zo hecht dat het in bestuurlijk opzicht alles heeft van een geïntegreerde stadsregio. „We zijn een proeftuin’’, zegt burgemeester Toine Gresel (CDA) van Heerlen. Hij ziet Parkstad Limburg als alternatief voor gedwongen gemeentelijke fusies, waarvan minister Remkes (Binnenlandse Zaken, VVD) groot voorstander is omdat kleine gemeenten niet alle taken goed kunnen doen.

Gresel, tevens voorzitter van Parkstad Limburg, gebruikt de term bestuurlijke vernieuwing liever niet: „Elk debat over bestuurlijke vernieuwing is gedoemd een debat in de marge van de werkelijkheid te zijn”, zegt hij. Dat komt volgens hem, omdat de belangen van betrokken bestuurders en ambtenaren altijd een rol spelen.

Niet iedereen is blij met projecten zoals Parkstad Limburg. Vanuit sommige provincies, die bang zijn om hun functie te verliezen, is er zelfs openlijk verzet. Gresel wijst op een ‘deal’ van de vereniging van de provincies (Inter Provinciaal Overleg: IPO) met de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) om stadsregio’s alleen nog toe te staan als de provincie daarom vraagt. Hiermee krijgen provincies in feite een vetorecht.

De provincie Limburg, die wel voorstander is van Parkstad, vroeg vorig jaar voor het samenwerkingsverband de status van plusregio (zie inzet) aan. Directe aanleiding voor de vorming van de stadsregio was het rapport Op hete kolen, in 2004 geschreven door een kerngroep waarvan de leden afkomstig waren uit het bedrijfsleven, de vakbeweging, het onderwijs, de culturele sector en gemeenten.

De conclusies logen er niet om: het bestuur in de regiogemeenten was „introvert”’; er was sprake van „fragmentatie en animositeit”; door een „gebrek aan regionaal profiel” bleef bedrijvigheid achter. Volgens Chris Dewulf, oud-topman van Nedcar en medeopsteller van het rapport, is een regionaal bestuur hard nodig. „Als je bedrijven wilt aantrekken moet je snel kunnen beslissen”, aldus Dewulf, nu topman bij een Belgisch bedrijf.

De zeven gemeenten van Parkstad Limburg hebben hun bevoegdheden op gebied van economisch beleid, wonen, mobiliteit en ruimte naar de plusregio overgeheveld. Ook is er een eigen regionale ontwikkelingsmaatschappij, waarin gemeenten, bedrijven, woningcorporaties, onderwijs- en zorginstellingen samenwerken.

In de Limburgse regio zijn de effecten van de mijnsluitingen in de jaren zeventig nog steeds zichtbaar. Door de slechte sociaal-economische situatie trekken jongeren weg. Zonder ingrijpen daalt het inwonertal in twintig jaar met 60.000 tot onder de 200.000. „Wij zijn de eerste regio in Nederland waar zich een bevolkingskrimp manifesteert”, zegt voorzitter Hub Meijers van Ontwikkelingsmaatschappij Parkstad Limburg.

Volgens Parkstadvoorzitter Gresel moet van het nadeel van de voorspelde ontvolking een voordeel worden gemaakt. „Als je niets doen, staan straks hele wijken leeg. Dat kan natuurlijk niet. Je zult dus niet alleen woningen moeten bouwen, maar ook slopen. Dat betekent meer ruimte en meer groen in de stad.” Door een grotere variëteit aan kwalitatief goede en duurdere woningen moet de regio aantrekkelijker worden voor hoogopgeleiden en daarmee voor bedrijven. Jongeren moeten worden gelokt met goede en relatief goedkope studentenwoningen. Investeringen in cultuur moeten de aantrekkelijkheid vergroten.

Oud-topman Dewulf van Nedcar ziet ook economisch potentieel. Dat komt volgens hem door de „ideale ligging” van de regio bij Aken met een Technische Universiteit met 30.000 studenten en Maastricht met z’n universiteit, waaruit bedrijven hooggekwalificeerd personeel kunnen putten.

Een belangrijke test volgt binnenkort als het Nederlandse hightech bedrijf Scheuten Solar (zonne-energie) beslist over een grote investering op het Nederlands-Duitse bedrijventerrein Avantis, waarvoor Parkstad Limburg en Aken samen hebben gelobbyd. Hiermee kan een cluster voor duurzame energie ontstaan, waarbij ook andere bedrijven kunnen aansluiten.

In Onderbanken, de kleinste gemeente in Parkstad Limburg, is men tevreden over de regionale samenwerking. Er kan meer gedaan worden voor de burgers, terwijl tegelijkertijd de zelfstandigheid bewaard blijft. „Onderbanken ziet Parkstad als een noodzakelijkheid om een gemeentelijke herindeling te voorkomen”, zegt wethouder Hans Ubachs (Democraten Onderbanken). Die gedachte leeft ook in Heerlen. „Het is beter zelf een samenwerking aan te gaan dan je samenwerking te laten opleggen door Den Haag”, zegt de Heerlense wethouder Riet de Wit (Economische Zaken, SP).

Hoe zit het met de democratische legitimatie? Nu zijn de gemeenten met gemeenteraadsleden in de ‘Parkstad-raad’ indirect vertegenwoordigd. Gresel sluit directe verkiezingen niet uit. „Maar democratische legitimatie is niet alleen politiek. Ik denk dat als we economische voorspoed voor de burgers brengen, dit ook een legitimatie is.”

Dit is het vijfde deel van een serie. Eerdere afleveringen zijn te lezen op nrc.nl/binnenland