In de achtertuin van de euro

Zo kan het ook: het staatje Montenegro, dat is mei loskwam van Servië, heeft de euro ingevoerd als officiële munteenheid. In plaats van te wachten op lidmaatschap van de EU, en daarna nog een paar jaar voor toetreding tot de monetaire unie, heeft Montenegro simpelweg unilateraal verklaard dat de euro voortaan het betaalmiddel is.

Brussel is not amused maar, zo bleek begin deze week, de Europese Commissie treedt er niet tegen op. Dat zou ook lastig zijn: een inval in Montenegro om alle euro’s persoonlijk in te zamelen? De vraag is ook wat er mis mee is. ‘Dollarisering’ is een wijdverbreid verschijnsel, zeker in de naoorlogse wereldeconomie. Toen Oost Timor zich afscheidde van Indonesië werd daar de Amerikaanse dollar ingevoerd, en in Latijns Amerika, de achtertuin van de dollar, zijn er tal van voorbeelden.

De Amerikanen zijn er aan gewend, en weten dat het voor hen niets uitmaakt. Sterker nog, het uitbreiden van de invloedssfeer van de eigen munt, zonder dat andere landen daar zeggenschap voor terugkrijgen, versterkt de voordelen van het spelen van de rol centrale bankier van de wereld. Die voordelen zijn heel complex te definiëren, maar ze komen op het volgende neer: geld scheppen zonder er iets voor terug te hoeven doen.

De bazen van de euro denken daar anders over. President Trichet van de Europese Centrale Bank (ECB) waarschuwde in maart van dit jaar tijdens een bezoek aan Bulgarije dat het de facto invoeren van de euro voordat er officieel wordt toegetreden ‘onacceptabel’ is. Dat is niet nieuw: de ECB publiceerde in 2003 al haar afwijzende oordeel over deze kwestie.

Feit is dat grote delen van de Balkan al lang aan het ‘euroïseren’ zijn. Kroatië bijvoorbeeld, en Bosnië-Herzegovina. Wat is het nadeel? Wie een buitenlandse munt invoert, geeft het recht om zijn eigen rente en zijn eigen wisselkoers te bepalen op en heeft weinig greep meer op de binnenlandse geldschepping. De concurrentiepositie wordt gefixeerd, en er is geen uitweg meer in de vorm van inflatie of devaluatie. Wie hoge buitenlandse schulden heeft in een buitenlandse muntsoort, bijvoorbeeld dollars, loopt een valutarisico. Maar dat is niet hoger dan als een eigen munt was ingevoerd.

Lidmaatschap van de muntunie geeft daar een stem voor terug in de rentepolitiek. Maar zou Montenegro zich daar veel illusies over maken? Het kan nog wel een decennium duren voor het zo ver is. Tot die tijd zouden Brussel en Frankfurt de euroïsering beter kunnen nemen zoals die is: een groot compliment en een gratis uitbreiding van de eigen invloedssfeer.

Maarten Schinkel