Duitse voorspoed stelt ‘vijf wijzen’ toch teleur

De Duitse economie floreert, maar dat is niet de verdienste van de huidige regering-Merkel. „De hervormingen van Schröder komen nu pas tot hun recht.”

Duitsland is weer terug. De economie groeit, het begrotingstekort slinkt. Na vijf jaar malaise is een keerpunt bereikt. Zelfs de werkloosheid, de hardnekkige Duitse kwelgeest, daalt snel. 2006 is een uitstekend jaar en ook 2007 zou wel eens een goed jaar kunnen worden.

De opleving is robuust, maar is volgens economen niet te danken aan de regering van bondskanselier Angela Merkel. Sterker nog, de grote coalitie van CDU/CSU en SPD weet de economische rugwind niet in haar voordeel om te buigen. Haar aanzien bij de kiezer daalt en de hervorming van de Duitse verzorgingsstaat stokt.

Welbeschouwd is de huidige opleving te danken aan de vorige regering. Aan de hervormingsijver van oud-kanselier Gerhard Schröder, die de omstreden sanering met het einde van zijn carrière moest bekopen.

„De conjuncturele opleving wordt niet gebruikt om de structurele problemen aan te pakken zodat Duitsland beter gewapend is tegen nieuwe cyclische tegenslag”, zegt voorzitter Bert Rürup van het belangrijkste economische adviescollege van de regering. Volgens Rürup is de opleving medio 2005 – in de nadagen van Schröder – op stoom gekomen.

De kracht van de huidige opleving is te danken aan de roodgroene hervormingen, de verlaging van de inkomstenbelasting en talrijke maatregelen tegen de werkloosheid. „De hervormingen van Schröder komen nu pas tot hun recht.”

Rürup is voorzitter van de zogeheten Sachverständigenrat, een college van vijf economen dat jaarlijks de Duitse economie doorlicht, bijgenaamd de ‘vijf wijzen’. Het gisteren gepresenteerde jaarverslag pakt goed uit voor de Duitse economie en tamelijk slecht voor de politiek. Pogingen de verzorgingsstaat te hervormen blijven volgens de economen hangen in „partijpolitieke blokkades”. Het jaarverslag kreeg als titel mee: Conflicterende belangen – Gemiste kansen.

De economen rond Rürup zijn teleurgesteld in de regering. Zelden had een coalitie in beide huizen van het parlement zoveel macht en in geen jaren was de conjunctuur zo goed als nu. Gunstiger omstandigheden om te regeren zijn nauwelijks denkbaar. Desondanks kwam de regering tot nu toe niet verder dan een „zigzagkoers”. Ze boekt slechts „schoorvoetend” vooruitgang en volgt „geen herkenbare strategie”.

De grote coalitie verscheen een jaar geleden met elan en ambitie aan de start. Snel werd besloten de pensioenleeftijd te verhogen tot 67 jaar – een besluit dat gezien de vergrijzing dringend noodzakelijk is, maar dat jarenlang onbespreekbaar was. Ook werd de hervorming van het stroperige federale staatsbestel ter hand genomen. De voortvarende start wekte verwachtingen die niet waargemaakt werden.

Gezondheidszorg, belastingregime, arbeidsmarkt: stuk voor stuk omvangrijke bouwputten waar weinig voortgang werd geboekt. De coalitiepartners zitten elkaar in de weg, constateerde Rürup. Het beste voorbeeld van het onvermogen van de grote coalitie is de hervorming van de financiering van de gezondheidszorg. Het oordeel is hard. De regering bereikte haar eigen doelstellingen niet en, erger nog, het nieuwe stelsel is een verslechtering ten opzichte van de huidige regelgeving.

Ondanks de pittige kritiek op de grote coalitie zien de vijf het komende jaar met vertrouwen tegemoet. De groei zal afremmen, mede als gevolg van een verhoging van het hoge btw-tarief met 3 procentpunt tot 19 procent op 1 januari 2007. De consumptieve bestedingen zullen dalen, maar niet zo dramatisch dat de hele economie weer zal stagneren. Het jaarverslag gaat uit van 2,4 procent groei dit jaar en 1,8 procent volgend jaar. Het begrotingstekort, jarenlang hoger dan de Europese norm, zal volgend jaar dalen tot 1,5 procent. De werkloosheid, die nog niet zo lang geleden rond de 12 procent lag, zal dalen tot circa 10 procent.

De rooskleurige vooruitzichten laten onverlet dat een aantal hardnekkige problemen nog steeds op een oplossing wacht. Zo zal de opleving niet sterk genoeg zijn om de langdurige werkloosheid te verminderen. Langdurig werklozen zijn volgens de economen alleen te helpen door een versoepeling van het ontslagrecht, waardoor ondernemers sneller geneigd zijn nieuw personeel aan te nemen.

De politieke reacties op de studie waren voorspelbaar. De regering zag het goede, de oppositie het slechte. Minister van Economische Zaken Michael Glos (CSU): „Het rapport toont aan dat we met onze koers op de goede weg zijn. We zullen de koers dan ook volgend jaar volgen.” De Groenen vatten de 650 pagina’s samen in vier woorden: „Situatie goed, regering slecht.”