Bush jr. zoekt na nederlaag steun bij realisten van Bush sr.

Donald Rumsfeld wordt vervangen door een voorstander van onderhandelen met Iran: het wereldbeeld van vader Bush domineert het buitenlandse beleid van zijn zoon.

De Amerikaanse president George W. Bush met links minister van Defensie Donald Rumsfeld, die gisteren zijn ontslag aanbood, en r US President George W. Bush (C) winks while walking into the Oval Office of the White House in Washington, DC, with outgoing Defense Secretary Donald Rumsfeld (L) and his replacement, former CIA director Robert Gates 08 November 2006. As Democrats moved to the brink of adding the Senate to their triumphant capture of the House of Representatives in Tuesday's elections, Bush triggered political shockwaves by ditching Rumsfeld, a lynchpin of his administration. He named former CIA chief Gates as the new Pentagon chief in a move which could herald a course correction in the US occupation of Iraq, where 2,800 US troops and tens of thousands of civilians have died. AFP PHOTO/TIM SLOAN AFP

En weer keert een old hand terug naar Washington. Robert Gates werd gisteren gepresenteerd als opvolger van de inderhaast vertrokken minister van Defensie Donald Rumsfeld. Gates is de zoveelste oud-medewerker van vader George H.W. Bush, president van 1989 tot 1993, die een centrale rol krijgt in het buitenlands-politieke team van zijn zoon.

Het wordt in Washington wel de machtsovername van ‘Bush 41’ genoemd (vader was de 41ste president van de VS, George W. is de 43ste). Er gaat een droevige familiegeschiedenis achter schuil – gaandeweg is gebleken dat vader nooit iets heeft gezien in zijn zoons invasie van Irak. Maar vooral is het een bevestiging dat de gematigde realisten uit het gevolg van ‘Bush 41’ Amerika’s buitenlandse politiek in hun greep hebben genomen, nu de oorlog in Irak op een catastrofe is uitgelopen.

Zo schreef Gates twee jaar geleden – toen ‘Bush 43’ nog de mond vol had van de As van het Kwaad – met de Democraat Zbigniew Brzezinski een rapport voor de Council on Foreign Relations. In deze door Republikeinen afgewezen studie pleitten ze voor heropening van de diplomatieke relaties met Iran. Tekenend was dat Tom DeLay, de aartsconservatieve ex-meerderheidsleider van de Republikeinen in het Huis, het „een uiting van gevaarlijk denken” noemde.

Verder is Gates lid van de Studiegroep Irak, de commissie die op verzoek van Bush jr. oplossingen voor de impasse in Irak zoekt, en die volgens uitlatingen van zijn voorzitter James Baker inderdaad bekijkt of gesprekken met Iran kunnen bijdragen aan de oplossing van het geweld in Irak. Baker was de minister van Buitenlandse Zaken van Bush sr. die in 1991 na de Golfoorlog belette dat de VS Saddam Hussein ten val brachten: dat zou tot een burgeroorlog hebben geleid, schreef hij later in zijn memoires.

Gates maakte gistermorgen zijn opwachting nadat Bush de Republikeinse nederlaag bij de Congresverkiezingen gebruikte om Donald Rumsfeld te ontslaan. Over het vertrek van Rumsfeld werd al bijna een jaar gespeculeerd. Critici zeiden dat Rumsfeld steeds meer in zichzelf keerde en nauwelijks nog belangstelling had voor nieuwe strategieën in Irak.

Bush bevestigde gisteren dat hij het werk van de Studiegroep Irak wil gebruiken om Republikeinen en Democraten te verenigen op een nieuwe aanpak in Irak. Ook de Democraten zeggen dat ze met de president willen samenwerken. Niet duidelijk is of die uitlatingen meer zijn dan beleefdheden.

Gisteren bleek dat Bush de komende jaren zonder de Democraten weinig voor elkaar zal krijgen. De president werd wakker in de wetenschap dat het Huis van Afgevaardigden was verloren maar dat de Republikeinen greep op de Senaat behielden. Gisteravond werd duidelijk dat de Democraten vrijwel zeker ook de Senaat in handen hebben. Het betekent dat hij in zijn laatste twee jaar alleen effectief kan zijn als hij op een breed vlak gaat samenwerken.

Democraten kunnen nu bijvoorbeeld in de Senaat al zijn nominaties blokkeren. Onder andere de verlenging van het mandaat van VN-ambassadeur John Bolton is nu onzeker. En al voor de benoeming van Gates als nieuwe minister van Defensie is Bush afhankelijk van de Democraten.

Als Gates wordt benoemd, is de wraak van Brent Scowcroft compleet. Scowcroft was de nationale veiligheidsadviseur van ‘Bush 41’. Gates werkte destijds als zijn tweede man. In 2002 schreef Scowcroft in The Wall Street Journal op grond van de ervaring in 1991 dat het onverstandig was Saddam Hussein aan te vallen, zoals de regering van ‘Bush 43’ toen wilde.

Het stuk leidde ertoe dat Scowcroft, oud-mentor van Condoleezza Rice, niet langer welkom was op het Witte Huis. Hij nam dat vooral Cheney kwalijk, zei hij vorig jaar in The New Yorker. „De echte anomalie van deze regering is Dick Cheney. Ik beschouw Dick Cheney als een goede vriend. Ik ken hem al meer dan dertig jaar. Maar ik herken Cheney niet meer.” In hetzelfde stuk prees Bush sr. de advieskwaliteiten van Scowcroft.

En een jaar later stromen het Witte Huis en het ministerie van Buitenlandse Zaken weer vol met adviseurs die denken zoals hij. Er is Philip Zelikow die als onderminister van Rice verbeterde relaties met Iran bepleit. Er is Chas Freeman, ambassadeur in Saoedi-Arabië onder ‘Bush 41’, adviserend lid van de Studiegroep, die meent dat Bush jr. de situatie in het Midden-Oosten totaal verkeerd heeft ingeschat. Er is Wayne White, adviseur van de Studiegroep die sceptisch was over het idee van ‘Bush 43’ om democratie gewapenderhand te verspreiden in het Midden-Oosten.

De keerzijde is dat voor het wereldbeeld van vice-president Dick Cheney steeds minder ruimte is. Hij en Rumsfeld zijn al jaren bevriend en wonen sinds vorig najaar in hetzelfde dorpje in Maryland. Na ‘11 september’ beleefden ze de invloedrijkste periode uit hun leven. De aanval op de Irak, de harde behandeling van terreurverdachten, de afwijzing van onderhandelingen met ‘terreurstaten’ als Iran – het kostte andere bewindslieden vaak moeite, zo bleek later, om er invloed op te hebben. Cheney en ‘Rummy’ regelden alles onderling.

Maar met het vertrek van Rumsfeld, zei een adviseur van de Studiegroep gisteren, is het nu ook afgelopen met de invloed van Cheney. Hij wees op Cheneys verklaring afgelopen weekeinde, dat de aanpak van de regering in Irak gewoon door moet gaan („full speed ahead”), ongeacht de uitslag van de verkiezingen. „Een beter signaal van zijn totale isolement had hij niet af kunnen geven”, aldus de adviseur.