Strijd met Karimojongs in Oeganda laait op

In Oeganda is een strijd opgelaaid tussen het leger en een zwaarbewapende nomadenstam. De Karimojongs zijn van oudsher vechtersbazen.

Nairobi, 8 nov. - Bij onlusten tussen het Oegandese regeringsleger en de nomadische stam de Karimojong zijn tientallen en mogelijk honderden doden gevallen. Dit meldden ooggetuigen in het district Karamoja in Noordoost-Oeganda en diplomaten in de hoofdstad Kampala.

De veehoudende Karimojongs hebben vanaf de Britse kolonisatie van Oeganda overhoop gelegen met alle opeenvolgende regimes. Ze zijn berucht om hun veediefstallen, die ze zowel onder naburige volkeren uitvoeren als onder clans van hun eigen stam. De goeddeels naakt lopende mannen brengen een inkerving aan op hun rechterschouder ter ere van iedere met een speer gedode vijand.

De regering van president Yoweri Museveni heeft de afgelopen jaren herhaaldelijk met harde hand geprobeerd de ruige herders te ontwapenen. Als de krijgers al wapens inleverden, hielden ze andere geweren achter. In een hernieuwde poging hervatten onlangs regeringssoldaten hun ontwapeningsprogramma Cordon and Search. Anderhalve week geleden vond bij het dorpje Lopuyo een traditioneel oogstfeest plaats. Volgens ooggetuigen omsingelden regeringssoldaten dansende krijgers, waarna een vuurgevecht uitbrak met bewoners. Onbevestigde berichten spreken over ongeveer zeventig doden, onder wie vrouwen en kinderen.

Woedende strijders namen enkele dagen later wraak en omsingelden het stadje Kotido, nabij de Keniaanse grens. Bij de hierop volgende gevechten zouden ongeveer twintig doden zijn gevallen aan regeringszijde. De reactie van het regeringsleger volgde afgelopen zondag. Volgens ooggetuigen werd door onbekenden op een helikopter geschoten, waarna de regeringsstrijdkrachten huizen van de Karimojong gingen bombarderen. Het aantal slachtoffers van deze militaire actie is onbekend maar volgens onbevestigde berichten zouden bij deze bombardementen honderden doden zijn gevallen. De Karimojongs sloegen maandagavond weer terug toen ze een gevangenis in de stad Moroto aanvielen.

Een Oegandese legerwoordvoerder, Felix Kulaije, noemde de gemelde hoge aantallen slachtoffer „nonsens”. Er was geen sprake van een bloedbad, zei de woordvoerder, maar hij erkende dat het leger in de omgeving van Kotido bombardementen had uitgevoerd. „De bombardementen vonden plaats naar aanleiding van een aanval vanaf de grond op een van onze helikopters.” Volgens Kulaije waren twaalf doden gevallen, „onder wie een aantal Kenianen die de grens waren overgestoken”.

Een missie van de Verenigde Naties is naar het district gestuurd om onafhankelijke informatie te verzamelen. Er zouden honderden families op de vlucht zijn geslagen voor het geweld. Bij eerdere pogingen tot ontwapening vonden grove schendingen van de mensenrechten plaats, zoals verkrachtingen door regeringssoldaten. Na protesten van niet-gouvernementele organisaties tegen het harde optreden stelde de regering een onderzoek in. Maar in een nog niet openbaar gemaakt rapport schrijft de overheid zijn ontwapeningsprogramma onverkort te willen voortzetten.

De Karimojongs zijn van oudsher vechtersbazen. Lang geleden hadden ze zelfstandige legerleiders, die vaak de raad van stamoudsten negeerden. Hun legers leken op de regimenten van de legendarische Shaka Zulu in Zuid-Afrika. Met één groot verschil: voor de Karimojongs draaide het gevecht om individueel heldendom, niet om de gemeenschappelijke inzet. Ze gaven daarom lange tijd de voorkeur aan de speer boven het ‘afstandelijke’ geweer.

Als gevolg van de oorlogen in Oeganda en Zuid-Soedan vanaf de jaren zestig werd hun woongebied overspoeld met modern wapentuig. De introductie van moderne wapens heeft de krijgscultuur van de Karimojongs drastisch veranderd. Ze raakten overweldigd door de magische kracht uit de geweerloop en oude krijgsregels maakten plaats voor bandeloosheid. Vele jaren wanbeleid jegens nomaden en het verlies van woongebied voor een wildpark droegen er verder toe bij dat het gebied onbestuurbaar werd.

Door de moderne wapens raakte het gebied gemilitariseerd; in een bar kan met kogels bier worden gekocht. Volgens de Oegandese Monitor wordt het aantal illegale wapens in de Karamoja-regio geschat op 30.000. Het district oogt als een wapenbazaar. In alle openheid dragen de Karimojongs hun geweren. En in de nacht weerklinken op de savanne vreugdeschoten van dronken krijgers: de moderne wapens leiden tot zelfvernietiging van de Karimojongs.