In de kast pastte een hele kinderwereld

VPRO’s ‘Achterwerk in de Kast’ begon als experiment.

Het slaagde. De kast was zeventien jaar op televisie.

Voor goeie televisie heb je niet veel nodig. Een kast, een kind en een camera die vastlegt wat het kind in de kast doet. Zo eenvoudig was de succesformule van Achterwerk in de Kast dat de VPRO van 1984 tot en met 1991 uitzond: iedere zondagochtend een kwartiertje fascinerende, onbevangen kinderwereld.

De beroemdste scène is nog altijd van die jongen met zijn paling die door de kast glibberde. Ook waren er twee meisjes die een dansje deden en een zwijgende karateka. Soms waren het vriendjes die zich gearmd aan de wereld toonden. Anderen ruzieden over wie wat wanneer mocht zeggen.

Achterwerk in de Kast begon als experiment. Het was een van de eerste jeugdprogramma’s van de VPRO als B-omroep. De opzet was om de brievenrubriek Achterwerk achterop de VPRO-gids te verfilmen. Een proef met een tafel, een groepje kinderen en een presentator mislukte. De kinderen waren niet zo open als in hun brieven.

Programmamaker Robert Wieringa (52) kwam met het idee van pasfotohokjes op het station: „Heel privé. Waar je het gordijntje dichttrekt en gekke bekken gaat trekken. Dat is uitgewerkt in de bezemkast op zolder van een van de VPRO-villa’s.” Een timmerman maakte het af: een gele kast met roodfluwelen gordijntje en een onzichtbare camera.

„Het was een loodzwaar ding’’, zegt filmmaker Ben Sombogaart, de eerste van de in totaal acht regisseurs. „We hebben er basisscholen in het hele land mee bezocht.” Zo’n vijf- tot zevenduizend leerlingen moeten in de kast hebben gezeten. Het spontaanst waren ze boven Amsterdam, in de regio’s vaak wat meer verlegen.

Sombogaart: ,,In de kast kwamen kinderen soms in een soort trance. Af en toe hoorde je vreselijke verhalen. Ik herinner me een jongetje dat vertelde over mishandeling en langzaam onderuitzakte. Op het laatst zag je alleen nog zijn kruin. Een ander kindje vertelde over incest. Dat is uitgezonden met de gordijntjes dicht.”

Achterwerk in de Kast is gestopt toen het te bekend was en kinderen niet meer spontaan reageerden. Er was nog een terugblik (Terug in de kast) en later verkocht producer Ymke Kreiken (50) het format aan de dochter van Rudi Carrell. Kreiken: „Ieder programma heeft een levenscyclus. Maar dit had toch iets eeuwigs.’’

Eppo König

Kijk naar Achterwerk in de Kast op www.villa-achterwerk.vpro.nl of 91073 naar 7585. Voor een thema-uitzending van Villa Achterwerk op 17 december op Nederland 3 tussen 09.00 en 11.00 uur wordt de originele kast herbouwd.