Altijd tegen de doodstraf

Finland, momenteel voorzitter van de Europese Unie, veroordeelde zondagmiddag de doodstraf voor Saddam Hussein. Welke procedure volgen EU-voorzitters bij het opstellen van verklaringen als die van zondag?

Zondagmiddag 5 november om vijf uur, enkele uren na de controversiële uitspraken van premier Balkenende over de doodstraf voor Saddam Hussein, publiceerde het Finse voorzitterschap een verklaring op zijn website (http://www.eu2006.fi). Daarin wordt geconstateerd dat het voor een nationale verzoening in Irak nodig is dat Saddam rekenschap aflegt van misdaden tijdens het vorige regime en dat dit in een fair proces gebeurt.

„Het Voorzitterschap brengt ook de positie van de EU tegen de doodstraf in herinnering”, zo vervolgt de verklaring. „De EU is in alle gevallen en onder alle omstandigheden tegen de doodstraf. Deze moet ook in dit geval niet worden uitgevoerd.”

Bij de voorbereiding van een verklaring als deze speelt onder meer het Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) een belangrijke rol. In protocol 6, artikel 1 wordt gesteld: „De doodstraf is afgeschaft. Niemand wordt tot en dergelijke straf veroordeeld of terechtgesteld.” Artikel 2 laat overigens de mogelijkheid open om de doodstraf toe te passen „voor feiten, begaan in tijd van oorlog of onmiddellijke oorlogsdreiging”. In het protocol worden overigens geen redenen genoemd voor afschaffing van de doodstraf. Meestal gaat het hier om humanitaire overwegingen, alsmede om de onmogelijkheid om na gebleken rechterlijke dwalingen een uitgevoerd doodvonnis terug te draaien.

Bij het voorbereiden van een verklaring zoals die van zondag worden niet alle lidstaten vooraf geconsulteerd. Het EU-voorzitterschap heeft een eigen bevoegdheid zich uit te spreken over zaken die staand Europees beleid betreffen. De EU is sinds jaar en dag tegen de doodstraf, zoals de Finnen in hun verklaring schreven. Bovendien is die vastgelegd in vele documenten: niet alleen in het EVRM, maar ook in associatie-verdragen met andere landen. Nadere consultatie en afstemming door het voorzitterschap met afzonderlijke lidstaten was dan ook niet nodig.

Kees Versteegh

Lees over mensenrechten in Europa: www.echr.coe.int/echr of 22961 naar 7585