‘Wie kwaad wil, kan uitslag zonder veel moeite vervalsen’

Vandaag is verkiezingsdag in de VS. Het is onwaarschijnlijk dat alle stemmachines het zullen doen. De stembusgang van 2000 veroorzaakte een trauma.

Voormalig presidentskandidaat Gore voerde gisteren campagne voor de Democraten. In 2000 verloor hij na veel chaos rond het stemmentellen in Florida. Opnieuw dreigen problemen met stemmachines. Foto Reuters Former U.S. Vice President Al Gore (R) speaks during a Democratic Party campaign event at a retirement community in Silver Spring, Maryland, November 6, 2006. Also pictured is Democratic candidate for lieutenant governor of Maryland, Anthony Brown (L). REUTERS/Jonathan Ernst (UNITED STATES) Reuters

Drie wetenschappers van Princeton kregen eerder dit jaar een elektronische stemmachine te pakken. Het was een model van een machine waarop vijf procent van alle Amerikaanse kiezers vandaag zijn stem zal uitbrengen.

Ze analyseerden het apparaat en de software waarop hij opereert. „Fraude is er bijzonder gemakkelijk mee”, zegt Edward Felten, hoogleraar computerwetenschappen op Princeton en één van de drie onderzoekers.

Een fraudeur hoeft de machine of de geheugenkaart daarvan maar één minuut in bezit te krijgen om uitgebrachte stemmen aan de verkeerde kandidaat toe te wijzen.

En de kwetsbaarheid van het apparaat voor virussen is zo groot – „een PC is moeilijker te infecteren” – dat het eenvoudig is alle stemmachines in een kiesdistrict te manipuleren, zegt Felten. Zijn conclusie: „Wie kwaad wil, zal weinig moeite hebben de uitslag te vervalsen.”

De VS kiezen vandaag een nieuw Congres. Het Huis van Afgevaardigden wordt in zijn geheel herkozen, de Senaat voor een derde. De meeste peilingen wijzen op een Democratische machtsovername van het Huis, terwijl voor de Senaat een nek-aan-nek race wordt voorspeld (inzet).

Het vertrouwen in het electorale proces is niet groot. De opkomst bij Congresverkiezingen blijft meestal onder de veertig procent. En sinds de verkiezingen in 2000 tussen George W. Bush en Al Gore uitliepen op eindeloze hertellingen en rechtszaken daarover – omdat stembiljetten onhelder waren en partijen fraude vermoedden – is elke nieuwe stembusgang een zware test voor het collectieve vertrouwen in de democratie.

„Er is in 2000 erg veel wantrouwen gezaaid”, zegt Warren Stewart van VoteTrustUSA, een organisatie die de integriteit van Amerikaanse verkiezingen beoogt te bewaken.

De federale overheid probeerde het trauma van 2000 te verwerken door geld voor betere stemmachines beschikbaar te stellen. Maar de VS zijn een decentraal bestuurd land. Waar de ene provincie gegarandeerd frauderesistente apparatuur kocht, schafte een andere het goedkoopste modelletje aan.

„De situatie is per kiesdistrict anders”, zegt Richard L. Hasen, hoogleraar in Los Angeles en specialist in verkiezingsrecht. „Er zijn ook districten die sinds 2000 helemaal niets hebben aangepast.”

Maar de meeste overheden kochten elektronische stemapparatuur – en tobben daar nu mee. Zo bleken bij voorverkiezingen dit najaar in Maryland ambtenaren niet in staat de nieuwe machines te besturen, waardoor honderden mensen geen stem konden uitbrengen. Dezelfde problemen deden zich voor in Ohio, Arkansas en Illinois. En in het gepolariseerde politieke klimaat van de VS – waar manipulaties in campagnes aan de orde van de dag zijn – is na zulke incidenten het vermoeden van fraude niet ver weg meer.

Zo zegt Stewart van VoterTrustUSA dat het onderzoek van Princeton één van de vele voorbeelden is waaruit blijkt dat de machines onbetrouwbaar zijn. Hij zegt ook te weten van ambtenaren die stemmachines mee naar huis mochten nemen om te oefenen. „Bijna een uitnodiging om te frauderen.” Hij kent ettelijke verhalen over niet-functionerende software. Hij wijst op het gevaar van hackers. „Het is ondenkbaar dat de stemmachines beschermd kunnen worden”, zegt hij.

Elektronisch stemmen in de VS, zegt hij, is voor een zwart gordijn gaan staan en dan een naam noemen. „Daarna moet je maar hopen dat degene achter het gordijn de naam opschrijft die jij hebt genoemd.” Dit moet fout gaan, denkt hij. „Als je miljoenen in een bank deponeert en je laat de achterdeur openstaan, word je ook beroofd.”

VoterTrustUSA zegt dat het oude handmatige tellen van stemmen minder fraudegevoelig was. „Dat was controleerbaar. Je kon over iemands rug meekijken”, zegt Stewart. „Op het registreren van stemmen door machines is geen toezicht mogelijk.”

Oplossingen zijn er wel, denkt hij – al komen die voor de verkiezingen van vandaag te laat. Machines moeten eerst worden beveiligd tegen fraudeurs en hackers. Er zou onafhankelijk toezicht op de machines moeten komen. En kiezers zouden een printje moeten krijgen als bewijs dat hun stem correct is geregistreerd.

„Tot die tijd kunnen we alleen maar hopen dat de uitslagen die we krijgen voorgeschoteld correct zijn. En dat we verschoond blijven van hertellen. Want dat zou het vertrouwen in het systeem pas echt ondermijnen.”