Protestpartij verpakt in plezier

De SP is opnieuw bezig met een opmars in de peilingen. De partij heeft een sterke organisatie en voorman Marijnissen is populair. In 2003 stemden veel kiezers uiteindelijk toch niet op de SP.

Op het Schouwburgplein in Rotterdam krijgen zo’n twintig jongetjes voetballes van Mourad Boukhari, een broer van voormalig Ajax-speler Nourdin. Het evenement is georganiseerd door de Socialistische Partij. Niet alleen om de voornamelijk allochtone kinderen een leuke dag te bezorgen. Ook om het op te nemen voor de gesubsidieerde speeltuinbanen die gaan verdwijnen.

De 27-jarige Renske Leijten is een drijvende kracht achter deze actie. Zij is voorzitter van de jongerenorganisatie van de Socialistische Partij en nummer negen op de kandidatenlijst voor de Tweede Kamer. Volgens haar is de voetbalbijeenkomst in Rotterdam kenmerkend voor de SP. „Dit laat zien dat de SP protest en plezier hand in hand laat gaan”, zegt ze. „Verbeteringen zijn vaak simpel te realiseren, het hoeft heus niet altijd veel geld te kosten. Speelmogelijkheden voor jongeren bijvoorbeeld, dragen niet bij aan het bruto binnenlands product, maar wel aan het binnenlands geluk.”

De aanpak van SP lijkt aan te slaan bij kiezers. Op dit moment zou de partij, die nog nooit in de regering heeft gezeten, de derde politieke partij van Nederland worden, zo blijkt uit de laatste enquête van onderzoeksbureau TNS NIPO. Op basis van peilingen krijgt de SP 25 zetels (tegen 9 bij de vorige verkiezingen in 2003) en de VVD 24 (tegen 28 zetels in 2003). Het CDA zou op 39 zetels uitkomen, de PvdA op 35. SP-leider Jan Marijnissen heeft er een extra borrel op gedronken gisteravond. „Het zijn maar peilingen, maar dit is wel een historisch moment”, zei hij.

Jan Marijnissen (54) is al 21 jaar de onbetwiste leider van de SP. Hij wil „de tweedeling in de samenleving” aanpakken omdat „rijken rijker zijn geworden en armen alleen maar armer”. De oplossing van de SP ligt in kleinschaligheid, saamhorigheid en dwang waar dat nodig is. De partij pleit voor buurtinitiatieven, voor kleine woongroepen met ouderen in plaats van massale verpleeghuizen en voor kleine scholen waar de beroepseer van onderwijzers weer tot leven komt. De SP wil de ambachtschool in ere herstellen, autochtonen en allochtonen mengen in wijken en scholen, en de gemeenschapszin en vaderlandsliefde uit de jaren vijftig terug zien te krijgen. De wat nationalistische inslag van de partij leidde er toe dat de SP fel campagne voerde tegen de Europese grondwet. Die opstelling levert de partij ook kritiek op. Voor de SP geldt, zeggen politicologen: eigen welvaartstaat eerst.

De SP profileert zich als partij die zich het meest hard maakt voor de gezondheidszorg in Nederland. In het verkiezingsprogramma belooft de SP een miljard extra uit te trekken voor verbetering van de kwaliteit van de zorg. Dat geld kan volgens de SP onder andere worden gevonden door sterk te bezuinigen op Defensie.

Met een bijzonder sterke lokale organisatie en leden die zich in hun dorp of stad als vrijwilliger inzetten voor SP-acties, onderscheidt de partij zich van concurrenten. Renske Leijten van de SP-jongerenorganisatie schetst tijdens de voetbalbijeenkomst in Rotterdam moeiteloos waar haar partij voor staat. Pappen en nathouden past niet bij de SP, zegt zij. „We nemen niet iedereen aan het handje, maar zorgen voor goede omstandigheden. Als er mogelijkheden zijn, grijpen mensen hun kansen wel.” Dit positieve mensbeeld kenmerkt de SP. Nu moeten mensen bijvoorbeeld veel formulieren invullen wanneer ze een subsidie willen aanvragen. Leijten: „Al die overmatige controles van de afgelopen jaren hebben geleid tot een georganiseerd wantrouwen. We zouden weer moeten uitgaan van de goede intenties van mensen.”

In ondernemers wordt minder vertrouwen gesteld. Volgens de SP is het noodzakelijk multinationals te beteugelen om bijvoorbeeld uitbuiting van de bevolking in ontwikkelingslanden tegen te gaan.

In het televisieprogramma van Paul Rosenmöller zei Marijnissen eind oktober dat Franciscus van Assisi zijn voorbeeld is. Deze dertiende-eeuwse rijkeluiszoon stelde zijn leven in dienst van de armen. „Franciscanen spreken mij heel erg aan. Zij staan blij in het leven en kijken naar anderen om”, zei de van huis uit katholieke Marijnissen. Die verwijzing zal niet toevallig zijn: al geruime tijd probeert de SP-leider kiezers uit het CDA-kamp te verleiden om over te stappen.

De SP wil zich ontworstelen aan het imago van de eeuwige oppositiepartij. De afgelopen gemeenteraadsverkiezingen in maart waren voor de partij al zo succesvol dat in meerdere gemeenten deelname aan het college mogelijk werd. Nu maakt Marijnissen zich op voor regeringsverantwoordelijkheid. Dat kan eigenlijk alleen indien de PvdA de grootste partij wordt en partijleider Wouter Bos uitkomt op een linkse coalitie. Bos toonde zich tot nu toe geen enthousiast voorstander hiervan, maar tijdens het debat met Balkenende afgelopen vrijdag, pleitte Bos voor het eerst voor de „keuzemogelijkheid” van een linkse coalitie.

De grote vrees van de SP is dat de hoge peilingen zich op het laatst niet uitbetalen. Dat gebeurde ook in 2003, toen de partij tot twintig zetels leek te gaan halen, maar na de verkiezingen bleven daar ‘maar’ negen zetels van over. Utrechtenaar Roy Jansen, die met zijn gezin naar de voetbalprestaties van Mourad Boukhari kijkt, ziet dat probleem ook. Hij sympathiseert al jaren met Marijnissen, maar stemt straks toch op Bos. „Ik ben bang dat mijn stem op de SP een verloren stem is”, zegt hij. „Dat bleek vier jaar gelden en dat dreigt nu weer. Je wilt toch dat er een beetje wordt geregeerd.”