Ook de leraar moet nog naar school

Een op de vijf lessen wordt gegeven door een onbevoegde docent. „De politiek had het lerarentekort eerder moeten aanpakken.”

Waarom ging Ajax naar de beurs? „Om extra geld op te halen”, oppert een leerling. „Om goede spelers te kunnen kopen”, denkt een tweede. „Daar hebben ze Huntelaar van gekocht”, weet een derde.

Leraar economie Ralf van Nienes (1975) geeft les aan de 4 havo/5 vwo klas op Lyceum Ypenburg in Den Haag, zestien leerlingen sterk. Voor de lessen in de bovenbouw (4, 5 en 6 vwo en 4 en 5 havo) heeft hij eigenlijk een diploma nodig van de lerarenopleiding aan een universiteit, een eerstegraads bevoegdheid. Maar die heeft hij niet. Hij is bezig met de lerarenopleiding aan de Universiteit Leiden.

Ralf van Nienes is geen uitzondering in het onderwijs. Ongeveer één op de vijf lessen wordt gegeven door leraren die hier geen papieren voor hebben, zo zegt de inspectie voor het onderwijs. Oorzaak: het lerarentekort.

Wie zijn het, die onbevoegden? Studenten die nog in opleiding zijn. ‘Zij-intromers’ die uit het bedrijfsleven komen. Of weliswaar bevoegde docenten, maar dan niet in het vak waarin ze lesgeven.

„De politiek had het lerarentekort eerder moeten aanpakken”, vindt Van Nienes. Het probleem is niet nieuw. Pas nú komen alle partijen met oplossingen: meer salaris voor leraren en meer geld voor ‘goede’ leraren zijn de meest genoemde. Het CDA zei gisteren dat studenten voor de klas kunnen, om leraren te ontlasten.

Ralf van Nienes krijgt geen vast contract zolang hij zijn bevoegdheid niet heeft gehaald, dat is het beleid van de school. Maar hij wil zelf ook graag zijn bevoegdheid halen. Hij gaat één dag per week naar de opleiding, hij geeft tien uur per week les op het lyceum.

Vakkennis heeft hij niet nodig. Zes jaar geleden haalde hij zijn doctoraal economie aan de Erasmus Universiteit. Hij mist didactische en pedagogische vaardigheden. „Wat ik moeilijk vind, is om, als er rumoer is geweest in de klas, de orde weer terug te pakken.”

Docent op de lerarenopleiding in Leiden, Ton van Haperen, vindt onbevoegde docenten slecht voor het onderwijs. Prima natuurlijk als ze stage lopen, maar zet ze niet meteen solo voor de klas. Onbevoegde docenten branden sneller af omdat ze niet goed getraind zijn op ‘risico situaties’. Daarbij krijgen ze vaak amper begeleiding van de school waar ze werken. „Als het misgaat, tussen klas en docent, is het gebeurd voor je het weet. En als ze afhaken, ben je ze voor altijd kwijt. Dat is zonde en slecht voor het imago van de sector.”

Ralf van Nienes vindt niet dat hij voor de leeuwen wordt gegooid. Voordat de opleiding begon, heeft hij een ‘startweek’ gevolgd waarin situaties die zich in de klas kunnen voordoen, werden nagespeeld. Op het lyceum vraagt hij veel in de lerarenkamer en hij heeft een begeleider op school.

Van Nienes denkt dat je met meer salaris alleen, het lerarentekort niet weg krijgt. Hij ziet als oplossing: meer reclame voor opleidingen voor zij-instromers, mensen die overwegen naar het onderwijs over te stappen. Van Nienes is zelf zo’n zij-instromer. Hij werkte zes jaar lang bij een stichting voor thuiszorg voordat hij vorig jaar naar het onderwijs switchte. Hij heeft zijn scholingstraject helemaal zelf uitgezocht, maar hij komt dan ook uit een „onderwijsfamilie”. Mensen die niets over onderwijs weten, zouden gebaat zijn bij meer informatie, denkt hij.

Leerling Gaurav wist niet dat Van Nienes onbevoegd is. Maar dat is ook niet belangrijk, vindt hij. „Het gaat erom of hij góed lesgeeft, en dat doet hij. Ik heb tot nu toe vier cijfers teruggekregen en er zat geen één onvoldoende bij.”

Dit is het eerste deel van een verkiezingsserie over mensen die in ‘de frontlinie van de samenleving’ staan. De serie is na te lezen op www.nrc.nl/binnenland