Met je ouders praten, in plaats van celstraf

In de gevangenis leren jongeren juist ‘de kneepjes van het vak’.

Beter is het de problemen in het gezin op te lossen. Vader het huis uit, bijvoorbeeld.

De ouders van Rakesh waren twintig jaar getrouwd toen zijn vader van een zakenreis in Tunesië terugkwam met een nieuwe vrouw. Voor haar regelde hij een woning schuin aan de overkant van hun huis. Zo kon hij makkelijk over en weer lopen.

De ruzies binnen het Hindoestaanse gezin liepen hoog op. Rakesh, die om privacy redenen niet met zijn echte naam in de krant wil, was toen 15 jaar. Hij was kwaad op zijn vader. Hij werd agressief, begon te blowen. Al gauw ging Rakesh niet meer naar school en hing hij op straat. De politie pakte hem vorig jaar op met bolletjes cocaïne. De rechter besloot dat het beter was om Rakesh niet naar een jeugdinrichting te sturen. Hij moest in therapie met zijn ouders.

Rakesh, inmiddels 18, kwam bij het Palmhuis in Den Haag terecht. Het Palmhuis is onderdeel van De Jutters, een centrum voor kinder- en jeugdpsychiatrie. Therapeuten behandelen daar ruim veertig gezinnen, met probleemtieners die zijn doorverwezen door justitie. De jongeren gebruiken vrijwel allemaal drugs.

Langzaam krijgen steeds meer probleemjongeren gezinstherapie, een alternatieve straf. Het heeft geen zin om criminele jongeren alleen maar een celstraf te geven, vertelt rechercheur John Stoffer van de politie Haaglanden, die Rakesh overigens niet kent. „Ze stijgen in aanzien binnen bijvoorbeeld een bende en leren van medegedetineerden ook nog eens de kneepjes van het vak.” Beter is om het gedrag van de jongeren aan te pakken en te kijken waar hun problemen vandaan komen. „Vaak is de thuissituatie moeilijk. Ouders verliezen grip, de jongeren gaan niet meer naar school en belanden langzaam in de criminaliteit.”

Zo ging het ongeveer ook bij Rakesh. Sinds februari doen hij en zijn ouders mee aan MDFT, Multidimensional Family Therapy. De behandeling duurt 6 tot 9 maanden en bestaat uit gemiddeld drie wekelijkse bijeenkomsten bij het gezin thuis, legt MDFT-therapeut Anita Korrûbel van het Palmhuis uit. Eén met Rakesh, één met zijn ouders en één met alle drie. In de eerste fase van de behandeling probeert de therapeut vertrouwen te winnen bij het gezin. „We zijn dag en nacht bereikbaar.” Vervolgens worden de problemen in kaart gebracht. MDFT-therapeut Kees Mos vertelt: „Soms zijn er financiële problemen waardoor ouders geen tijd hebben om zich met de kinderen te bemoeien. Maar soms is het ook een waslijst aan gebeurtenissen die het gezin verscheurd hebben.”

Bij Rakesh werd al snel duidelijk dat de nieuwe relatie van zijn vader een vernederende ervaring was. „Ik kon gewoon niet begrijpen waarom hij dit ons, en voornamelijk mijn moeder, aandeed.” Door de therapie werd de moeder van Rakesh meer bewust van haar grenzen, vertelt Korrûbel. Ze wees haar man vervolgens de deur. De rust keerde weder. En sindsdien gaat het goed. Rakesh blowt (bijna) niet meer en hij gaat weer naar school. Hij studeert mode en kan uren met een patroon van een rok bezig zijn, vertelt zijn moeder.

Van de jongeren wordt verwacht dat ze weer naar school gaan of een baan vinden. De therapeut controleert of de tiener niet spijbelt en helpt bij het vinden van een baan. „We helpen de ouders de ouderrol weer op te pakken”, zegt Mos. Het voornaamste doel van de therapeuten is om er voor te zorgen dat iedereen „weer zo met elkaar kan omgaan dat problemen bespreekbaar en oplosbaar zijn. Er moet rust, stabiliteit en structuur komen.”

In het geval van Rakesh is het heel duidelijk wat de storende factor thuis was. In het geval van Lisa (die ook niet met haar echte naam in de krant wil), 17 jaar oud uit het Westland, is dat minder goed definieerbaar. Lisa was als kind al vervelend, zeggen haar ouders. Vanaf haar twaalfde liep het uit de hand; ze ging joyrijden in de auto van haar vader, ze brak bij de buren in om de drankkast leeg te drinken, ze belandde in het ziekenhuis met een alcoholvergiftiging en gebruikte op housefeesten xtc, coke en speed. Lisa vindt haar ouders „onredelijk en hatelijk”, de ouders vinden haar „chagrijnig en onhandelbaar”. Lisa is volgens haar vader altijd ontevreden. „Daarom hebben we een keer een achterstandskind in de vakantie in huis genomen om Lisa te laten zien hoe goed ze het hier heeft. Maar dat hielp niets.”

Van de kinderbescherming en justitie moest Lisa in gezinstherapie. Om de problemen op te lossen én om van de drugsverslaving af te komen. Therapeuten van het Palmhuis helpen jongeren van hun drugsverslaving af en dat doen ze in samenwerking met Mistral, een afdeling voor jeugdige verslaafden en onderdeel van psycho-medisch centrum Parnassia. Rakesh en Lisa doen dan ook wekelijks mee aan urinecontroles.

Stok achter de deur voor de jongere om mee te werken aan MDFT is dat als de therapie niet slaagt, de tiener alsnog naar een jeugdgevangenis, of zoals in het geval van Lisa, naar een afkickkliniek moet. Samen met MDFT-therapeut Plonia van de Vijver is Lisa bij zo’n kliniek gaan kijken. Dat schrok af. Met harddrugs is ze gestopt. Ze blowt nog wel. Inmiddels volgt ze ook weer een opleiding, verpleegkunde. Thuis gaat het ook soepeler, zegt Van de Vijver. „Iedereen luistert beter naar elkaar, Lisa houdt zich vaker aan de regels waardoor haar ouders haar meer vertrouwen en weer meer toelaten.” De behandeling is nu in de afbouwfase. „Ouders hebben weer controle en Lisa heeft een stabieler leven.”