Koreaanse zuidenwind voert propaganda mee

Volgens het regime in Pyongyang is Noord-Korea een heilstaat. Vluchtelingen weten wel beter. Vanuit Zuid-Korea vesturen ze met ballonnen propaganda de grens over.

„Het weer moet goed zijn”, zegt Pak Sang-hak. Hij is de baas bij NK Gulag, een drie jaar geleden opgerichte organisatie van Noord-Koreaanse vluchtelingen in Zuid-Korea. De naam is niet voor niets gekozen: de 38-jarige Pak en zijn medeactivisten willen een eind aan de „goelag” in het land dat zij zijn ontvlucht.

Wanneer de wind gunstig staat rijden ze naar de grens. Elke keer kiezen ze een andere plek uit om de autoriteiten voor te zijn. Op een kerkplein of ergens in een rijstveld laten ze enorme ballonnen op, die een paar duizend meter opstijgen en dan naar het noorden de gedemilitariseerde zone over drijven. Aan de ballonnen hangen zakken met duizenden pamfletten waarin wordt opgeroepen in opstand te komen tegen het regime van Kim Jong-il, volgens een van de teksten „een vadsige despoot”. In een ander pamflet wordt uitgelegd dat Noord-Korea helemaal niet het paradijs is dat de propaganda voorspiegelt en dat Zuid-Korea vele malen rijker is. Eenmaal boven Noord-Koreaans grondgebied zorgt een tijdmechanisme ervoor dat de lading van de ballon loslaat.

Het kantoor van NK Gulag is verscholen in een hoog gebouw in een anonieme, kleurloze buitenwijk van Seoul. Als het om propaganda gaat, weet Pak waarover hij spreekt. Vóór zijn vlucht in 2000 werkte hij voor het Noord-Koreaanse staatspersbureau KCNA en onderwees hij leden van de Arbeiderspartij in het socialisme. Daar hoorde ook de persoonsverheerlijking rond Kim Jong-il bij.

Het idee om Noord-Korea met propagandaballonnen te bestoken, werd twee jaar geleden geboren op een feestje, zegt Pak. In de kamer hing een ballon met een stukje papier aan een touw. Aanvankelijk lieten Pak en zijn lotgenoten ook dergelijke feestballonnetjes op met twee of drie briefjes eraan. De ballonnen die ze nu oplaten, kunnen drie zakken met in totaal 15.000 geplastificeerde en daardoor weerbestendige boodschappen meevoeren. Op die manier hebben ze al ongeveer twee miljoen pamfletten naar Noord-Korea gestuurd. Tegenwoordig sturen ze ook kleine voedselpakketjes mee.

Ook toen Pak er nog woonde, wist hij al dat Noord-Korea geen heilstaat was. Hij woonde met zijn ouders niet ver van de grens met China en kon stiekem Chinese televisiezenders ontvangen. Maar Pak, die toen al voor het regime werkte, hield zijn mond. „Als ik wél iets had gezegd, was ik gevangengenomen en was ik in een kamp voor politieke gevangenen beland.” Later, toen hij studeerde aan de Kim Check-universiteit, niet ver van de demarcatielijn, kon hij de Zuid-Koreaanse radio beluisteren – met een koptelefoon zodat niemand anders mee kon luisteren en hem verraden.

Paks vader was een Noord-Koreaanse spion en verzamelde in Japan informatie over Zuid-Korea. Dat maakte het voor hem en zijn gezin relatief gemakkelijk om te vluchten. „Hij kon tickets regelen. We hebben geluk gehad”, zegt Pak. In Zuid-Korea trouwde hij met een Noord-Koreaanse vluchtelinge. Ze hebben twee kinderen. Pak zegt dat hij in het begin genoot van de vrijheid hier, maar dat nu teleurstelling overheerst over de meegaande Zuid-Koreaanse houding jegens het noorden. Met haar beleid van ‘zonneschijn’ zoekt de Zuid-Koreaanse regering toenadering tot Pyongyang. Harde kritiek op het Noord-Koreaanse regime wordt niet geduld.

Volgens Pak Sang-hak werkt de regering de activiteiten van NK Gulag op verschillende manieren tegen. Zelf werd hij deze zomer door politieagenten het ziekenhuis in geslagen toen hij tijdens een top tussen Zuid- en Noord-Korea in de stad Pusan met spandoeken demonstreerde tegen Kim Jong-il. Het Zuid-Koreaanse persbureau Yonhap berichtte over het voorval, maar na een uur was het bericht van de website verdwenen, volgens NK Gulag het werk van de regering. Woordvoerster Su-mi van NK Gulag zegt dat enkele bedrijven die de vrijwilligersorganisatie wilden steunen, afhaakten na dreigementen met economische sancties van de overheid.

Eigenlijk wisten ze bij NK Gulag nooit zeker wat het effect van de ballonnenactie is. Komen de pamfletten bij de juiste mensen terecht? De bevestiging kwam, via een omweg. Noord-Koreaanse vluchtelingen komen met hun verhaal bij de Zuid-Koreaanse veiligheidsdienst terecht. Sommigen vertelden dat ze na het lezen van de pamfletten van NK Gulag waren gevlucht.

Pak: „We kregen telefoon van het NIS (de Zuid-Koreaanse veiligheidsdienst): of we wilden stoppen met de ballonnen. Toen wisten we zeker dat onze acties nut hebben.”