Gifkikkergif jaagt mug weg

Gifkikkers beschermen zich met hun giftige huid niet alleen tegen roofdieren maar waarschijnlijk ook tegen muggen. De gele koortsmug (Aedes aegypti) blijkt minder graag te landen op en te eten van een proefopstelling die behandeld was met een gifstof uit de kikkerhuid. Muggen die het toch waagden, werden vergiftigd en vlogen niet meer weg.

Amerikaanse biologen rapporteren deze week in de Proceedings of the National Academy of Sciences dit effect van de kikkergifstoffen. Uit veldonderzoek in Costa Rica was al eerder gebleken dat mieren en spinnen de gifkikker Dendrobates pumilio onmiddellijk weer laten gaan nadat zij hem gebeten hebben. Blijkbaar is de kikkerhuid afstotelijk voor hen. Steekvliegen hebben het vaak wel voorzien op padden en kikkers, maar gifkikkers laten zij links liggen.

De gele koortsmug parasiteert voornamelijk op zoogdierbloed, maar kan ook voeden op amfibieën. De steekmug brengt diverse ziekten over, waaronder virale (zoals gele koorts), bacteriële en worminfecties. Voor de gifkikkers kan het voordelig zijn daaraan te ontsnappen.

De onderzoekers testten pumiliotoxine 251D een alkaloïde gifstof die op de huid van veel Zuid- en Midden-Amerikaanse gifkikkersoorten voorkomt. Parallel testten ze ook het spiegelmolecuul van deze stof. In vergelijking tot het spiegelmolecuul was het alkaloïde van de kikker al in veel lagere concentraties afstotelijk voor de muggen. Het spiegelmolecuul bleek niet giftig voor de muggen, net zoals dat eerder was vastgesteld voor muizen. Pumiliotoxine 251D verstoort de zoutbalans van cellen.

De steekmuggen raakten al vergiftigd bij een dosis van 0,1 microgram gifstof per vierkante centimeter. Hoe dat zich precies verhoudt tot de dosis gif in de kikkerhuid, is volgens de onderzoekers moeilijk aan te geven, omdat de alkaloïden zich daar bevinden in kliertjes in de huid en bovendien een mengsel zijn van verschillende gifstoffen.

Toch rekenen ze voor dat de experimentele minimumconcentratie waarschijnlijk nog ver beneden de concentratie ligt waar de mug in de vrije natuur mee te maken krijgt. De gifkikker Epipedobates tricolor uit Ecuador heeft gemiddeld 37 microgram van de gifstof in zijn huid. Omgerekend naar de oppervlakte van het kikkertje komt dat neer op 4 tot 6 microgram per vierkante centimeter. Geen mug die daaraan begint.