Bomdreiging maakt missie nog lastiger

Bermbommen belemmeren in toenemende mate de missie van de Nederlandse militairen in de Afghaanse provincie Uruzgan. Dat zeggen militairen in de voornaamste Nederlandse basis aldaar, nabij Tarin Kowt.

Zogenoemde improvised explosive devices (IED’s of bermbommen) worden vaak gelegd op strategische punten die de Nederlandse militairen in het aan wegen schaarse Uruzgan niet vermijden kunnen. Ze belemmeren, ook als ze tijdig worden opgespoord en onschadelijk gemaakt, de verplaatsing van de militairen. De opsporing en het onschadelijk maken van de bommen vergt veel tijd, aldus majoor van de genie Hans, die niet met zijn achternaam in de krant wil. Missies over de weg, waaronder die welke gericht zijn op opbouwwerkzaamheden, lopen door het toenemend aantal IED’s grote vertraging op.

De Nederlandse genie en de Explosieven Opruimingsdienst (EOD), die verantwoordelijk zijn voor het opsporen en onschadelijk maken van de IED’s, beschikken over voldoende middelen en kennis voor dit werk, maar het blijft door zijn aard tijdrovend. De dreiging van IED’s is in oktober in Uruzgan zeer toegenomen: van uitzonderlijk in de voorafgaande maanden tot een frequent verschijnsel nu.

Nederlandse militaire voertuigen hebben elektronische apparatuur aan boord die tegenwicht kan bieden aan de IED-dreiging. „De tegenstander bestudeert onze gangen, volgt nauwkeurig welke maatregelen wij tegen de IED’s nemen en probeert die te omzeilen”, aldus majoor Hans. Zo zijn er nu ook IED’s die met een drukplaat of op andere manieren tot ontploffing worden gebracht. Bij andere IED’s gebeurt dat veelal met een zendertje. Ook komt het voor dat er op plaatsen waar de Nederlandse militairen enkele malen de omgeving hebben verkend, om te zien of er aanwijzingen zijn voor IED’s, opeens zo’n bom ligt. Wanneer een weg op de heenweg veilig bleek, is er geen garantie dat er op de terugweg niet toch een IED is geplaatst.

Het probleem van de IED’s is niet uniek voor Uruzgan, maar speelt in heel Afghanistan. Met name sinds de succesvolle NAVO-operatie Medusa in de Panjwayi-vallei vorige maand, waar de Talibaan zich deels hadden verschanst in stellingen daterend uit de tijd van de bezetting door de Sovjet-Unie, lijken de Talibaan steeds meer hun toevlucht te nemen tot guerrillamethoden.

Vervolg Uruzgan: pagina 2

URUZGAN

Bermbommen steeds zwaarder

Vervolg van pagina 1

Voorheen gingen de Talibaan vaker directe gevechten aan – aldus een hoge NAVO-bron in Kabul.

De IED’s vormen een van die methoden. Een andere is het afvuren van raketten op de Nederlandse bases. Ofschoon alle raketten tot nu toe gemist hebben, is besloten dat alle Nederlandse soldaten in gepantserde containers moeten slapen, in plaats van in tenten.

Een andere methode is de zelfmoordaanslag, een middel dat tot in een recent verleden niet bij de Afghaanse cultuur heette te passen, maar kennelijk inmiddels door de Talibaan van de strijd in Irak en de Palestijnen is afgekeken. De meest tot de verbeelding sprekende zelfmoordaanslag was enkele weken in de door de Canadezen beheerde provincie Kandahar. Tegen betaling, om de schulden van de familie in te lossen, blies een oude man op een fiets zich daar op naast NAVO-soldaten die aan kinderen schoolschriften uitdeelden.

Al deze middelen kunnen materiële en menselijke schade aanrichten, maar hebben ook een beoogd psychisch effect: ze scheppen een sfeer van intimidatie en vrees, met name ook in de richting van de bevolking. Het is de IED-dreiging die de meest directe invloed heeft op de uitvoering van de Nederlandse missie, omdat deze wapens niet alleen gevaarlijk zijn, maar ook het tempo van uitvoering van opdrachten beïnvloeden. „Het is uit de manier waarop de IED’s geplaatst worden duidelijk wat de bedoeling van de tegenstander is: ons zo veel mogelijk op één plaats houden en te maken dat we zo min mogelijk verder de provincie ingaan”, aldus majoor Hans.

De opsporing van de IED’s vindt zowel met technische middelen plaats, als met behulp van menselijke waarnemingen en inlichtingen. Veelal bevindt zich in de nabijheid van het explosief iemand, al of niet in een auto, die tot taak heeft deze tot ontploffing te brengen. Dorpelingen zijn vaak zeer gekant tegen deze wapens, omdat ze ook veel burgerslachtoffers maken. De opsporingsmethoden van de Nederlandse militairen zijn voor een groot deel ontleend aan de Britten, die in deze sector in Noord-Ierland veel ervaring hebben opgedaan. Geen enkele opsporingsmethode kan echter de kans dat toch een IED ontploft, volledig wegnemen.

Net als bij zelfmoordaanslagen is er bij de vervaardiging van de IED’s van een zekere technische ontwikkeling sprake – de wapens worden steeds zwaarder en gevarieerder van samenstelling. Voor een specialist is bij elke IED, ontploft of niet ontploft, de hand van de maker te zien. Op grond daarvan is geconcludeerd dat zich sinds kort ergens in Uruzgan, mogelijk niet ver van de Nederlandse bases, een atelier bevindt waar de vervaardiging van IED’s voor de streek seriematig ter hand is genomen.

Dit artikel is voor publicatie door Defensie nagelezen op veiligheidsaspecten. Voor meer informatie zie nrc.nl