Wereldreiziger

Toen er vorige maand bij het wereldkampioenschap een strijd was over het wc-bezoek van Kramnik, moest ik denken aan de waarschijnlijk apocriefe anekdote over de Joegoslaaf Boris Kostic (1887-1963), die tijdens een toernooi op de wc betrapt zou zijn met een schaakbordje, waarna de wedstrijdleider daar een papier op de deur hing met de tekst 'studeerkamer van grootmeester Kostic'.

Kostic heeft het slecht getroffen in de schaakmythologie, want er is ook nog het verhaal dat hij model zou hebben gestaan voor de onaangename schaker Mirko Czentovic uit de Schaaknovelle van Stefan Zweig. In werkelijkheid was Kostic het tegendeel van die mensenschuwe botterik.

Hij was een sociaal begaafde showman die overal in de wereld propaganda voor het schaken maakte. Zo vertrok hij in november 1923 uit zijn woonplaats Vrsac voor een tournee van simultaans en blindsimultaans. Czentovic kon overigens niet eens één partij blind schaken.

Kostic ging eerst naar Australië en Nieuw Zeeland en vandaar naar Zuid-Afrika en Kenia. Toen naar India, Nepal, Tibet, Singapore, Nederlands Indië, de Filippijnen, Hongkong en China. Daarna kwam het moeilijkste deel van zijn reis: de Sovjet-Unie, waar de schakers bijzonder sterk waren. Hij sloot zijn toernee af in Letland en kwam in mei 1926 weer thuis.

Overal had hij in acht verschillende talen grappen gemaakt en sterke verhalen verteld, zo levendig dat niemand het erg vond als ze niet helemaal met de waarheid overeen kwamen.

Jaffe-Kostic, New York 1919. Zwart begint en wint.

Oplossing Schaken: 1...e4-e3 2. Dd5xf3 e3xd2+ 3. Kc1-d1 Lf5-c2+ 4. Kd1xc2 d2xe1D+ (promoveren tot paard won makkelijker) 5. Kc2-b3 (hij kon nog vechten met 5. Kd3, al staat zwart na 5...Td2+ 6. Kc4 Dxe6+ gewonnen) De1xe6+ 6. c3-c4 De6-b6+ 7. Kb3-c3 Db6xb2+ 8. Kc3-d3 Db2-d4 mat.