Niet de zorg die mensen nodig hebben

Op het kastje naast het beddeel van Hans Delfos hangt een grijze geribbelde slang aan een zwarte plastic doos. Dankzij het masker aan de andere kant van die slang kan hij in zijn slaap doorgaan met ademhalen. Slappe keelspieren, zei de dokter.

Internationaal vrachtwagenchauffeur Hans Delfos (51) wil maar één ding: dat ze de zorg krijgen die ze nodig hebben als hem of zijn vrouw Kiki (55) iets overkomt.

Hij rekent daar niet op.

Van de nieuwe verzekeringsmaatschappij moest hij bewijzen dat hij het apneu-apparaat van 11.000 euro nodig had. Dat duurde maanden. Het kabeltje van 50 euro dat bij het tweede masker hoort, voor in de vrachtwagen, moet hij nu zelf betalen. Voor het tijdig laten vervangen van de maskers moet hij steeds meer moeite doen.

Háár vader belandde in 2000 op de afdeling oncologie van het ziekenhuis vlakbij. Alles kon. Ze mochten er blijven slapen, een maatschappelijk werker stond hem bij en alle visite kreeg altijd koffie.

Zíjn vader belandde drie jaar later op dezelfde afdeling van datzelfde ziekenhuis. Toen hadden de verpleegkundigen geen tijd om koffie te zetten. Hans Delfos bezocht zijn vader zes keer per dag, omdat die „daar maar lag”. „’s Nachts waren er twee verpleegkundigen op de hele afdeling.”

Nederlanders maken zich nergens zo druk om als over hun gezondheid en over de zorg die daarbij komt kijken, zo blijkt uit het onderzoek. Bijna een op de drie Nederlanders is daar bezorgd over. Ze zijn redelijk tevreden over de gezondheidszorg nu, maar vrezen dat ze, als het er op aankomt, niet de zorg krijgen die ze nodig hebben.

De ouders van Corrie Bos (48) werden beiden „uitstekend” verzorgd in een verpleeghuis in Deurne. Dat heeft haar niet gerustgesteld. Ze woont alleen, in Delft. Ze zegt dat ze een doemdenker is. Als ze een verhaal leest over onopgemerkte herseninfarcten bij mensen onder 45 jaar, herkent ze dat bij zichzelf. Ze was duizelig, een paar jaar geleden. Ze kwam niet uit haar woorden. „Toen ik dat artikel laatst las, dacht ik: zie je wel, dat is meer geweest dan hyperventilatie.”

Haar even oude nichtje kreeg drie jaar geleden niet die experimentele chemotherapie waarmee ze misschien wel een kans had gehad. Als Corrie Bos ooit naar een tehuis moet, verwacht ze niet dat zij daar kan douchen wanneer zij dat wil.

Ze weet dat de zorg steeds duurder zal zijn en dat daarom bezuinigd moet worden. Maar zij denkt dat dat kan met evenveel verpleegkundigen. Dat de gezondheidszorg voor minder geld net zo goed kan zijn. Beter zelfs.

Een groot aantal mensen (78 procent, en 75 procent van de mensen die in de zorg werken) was het eens met de stelling dat de zorg veel efficiënter zou kunnen zijn, zonder dat die daardoor verslechtert. Voor het bejaardentehuis bij Hans Delfos om de hoek staan regelmatig twee lege busjes. Dan komen er twee uur later nog twee lege busjes aanrijden en die nemen elk één bewoner mee. Hij zegt dat hij dat dan weer geldverspilling vindt.

Mensen ergeren zich er vooral aan dat de gezondheidszorg zich aan kantoortijden houdt. Voor een afspraak bij de internist moeten ze vrij nemen en vervolgens zijn ze de hele ochtend kwijt, omdat het spreekuur uitloopt. Nienke van der Bij (31), huisarts in opleiding: „Ik denk dat dat beter te regelen is. Nu is het zo dat een gynaecoloog die spreekuur heeft, ook gaat helpen als er een spoedkeizersnede binnenkomt. Dan loopt het spreekuur uit, terwijl voor die spoedklussen net zo goed iemand anders kan klaarstaan.”

Ze liep stage bij kindergeneeskunde en interne geneeskunde. De zorg werd volgens haar het afgelopen jaar niet efficiënter. Ieder behandeling moet bijvoorbeeld apart worden gedeclareerd. Die behandelingen zijn omschreven en gecodeerd. Bij iedere code (een dbc) hoort een tarief. Dat zou efficiënt kunnen zijn. Maar voor sommige behandelingen bestaat geen code. „Dan valt de keuze van de specialist eerder op een duurdere dbc, dan op een goedkopere. Dan weet je zeker dat je nog een echo kan maken, mocht dat nodig zijn.”

Op de spoedeisende hulp wordt patiënten vaker geadviseerd een vervolgafspraak te maken voor controle. Ook als een huisarts die enkel net zo goed had kunnen nakijken. „Wanneer je een spoedeisende hulpverrichting koppelt aan een polibezoek krijg je daar meer geld voor.”

Veel huisartsen, die voor ieder consult een rekening van negen euro bij de verzekeringsmaatschappij declareren, zijn volgens haar ook zakelijker gaan denken. Één klacht: één consult. Wil de patiënt ook iets weten over haar kind, dan declareert de huisarts twee consulten.

De gezondheidszorg wordt zakelijker. Dat was ook de bedoeling. De zorg zou te duur worden, was de verwachting, omdat er snel veel ouderen en nieuwe therapieën bijkomen. Verzekeringsmaatschappijen en zorginstellingen worden sinds dit jaar door een stelsel van nieuwe regels gedwongen te reorganiseren.

Patiënten worden ook zakelijker. „Het ging eerst allemaal makkelijker van de grote hoop.”, zegt Hans Delfos. „Bij de apotheker kreeg je een rol verband mee als je dat nodig had”. Hij vond dat prettiger. Zijn vrouw ging gewoon naar fysiotherapie, zonder zich af te vragen of dat wel werd vergoed. Nu heeft ze zich daarvoor moeten bijverzekeren. „Ieder jaar moeten we ons opnieuw bedenken wat we nodig zouden kunnen hebben.” Corrie Bos nam twee jaar geleden voor het eerst een tandartsverzekering. En dit jaar een duurdere dan vorig jaar. Ze had haar tandarts gevraagd of ze die nodig zou hebben. In januari plaatste hij bij haar een brug.

Sommige dingen zullen verdwijnen, zegt huisarts in opleiding Nienke van der Bij. Het inloopspreekuur bijvoorbeeld. En huisartsen komen minder vaak bij mensen thuis als die ziek zijn en bij eenzame patiënten al helemaal niet meer. Hans Delfos en zijn vrouw hebben al vijfentwintig jaar dezelfde huisarts in Rotterdam-Zuid. Eentje die wel bij ze thuis wilde komen, al is dat nog nooit nodig geweest. Nu wonen ze net aan de andere kant van de Maas, acht hoog. Ze moeten op zoek gaan naar een andere huisarts. Die van hen gaat de brug niet over.