Duitse rel om stuk Jelinek

In dwingende letters overheerst het gevreesde woord ‘RAF’, ofwel Rote Armee Fraktion, het toneelbeeld van Ulrike Maria Stuart, het nieuwste toneelstuk van Nobelprijswinnares Elfriede Jelinek.

Vorige week zaterdag vond in Hamburg bij het Thalia Theater de wereldpremière plaats. Onder veel rumoer, want sommigen zijn boos dat Jelinek zomaar de klassieke tragedie Maria Stuart (1800) van Schiller heeft bewerkt tot een politiek geladen stuk over terrorisme.

Bij de première had het Thalia Theater veiligheidsmaatregelen genomen. Volgens de Frankfurter Rundschau zijn de Duitse theaters bang sinds de afgelasting van de Mozarts opera Idomeneo bij de Deutsche Oper in Berlijn.

De dochter van Meinhof, Bettina Röhl voelde zich aangetast in haar ‘persoonlijke eer en waarde’. Ook de zogenoemde ‘Regietheaterverächter’, tegenstanders van vernieuwend toneel tekenden op voorhand verzet aan.

Alle recensenten zijn het er echter over eens dat deze voorstelling opvoering verdient. „Elfriede Jelinek schrijft mentaliteitsgeschiedenis”, aldus Peter Michalzik van de Frankfurter Rundschau. Volgens Jelinek gaat haar stuk over de „toenmalige moordzuchtige overmoed, die is omgeslagen in de politieke vertwijfeling van nu.”

In de oorspronkelijke tragedie staan de oudere, protestantse koningin Elizabeth en de zinnelijke, katholieke Maria Stuart van Schotland als vijandinnen tegenover elkaar. Die historische machtsstrijd verplaatst Jelinek naar de strijd tussen de vorstinnen van het Duitse terrorisme: Ulrike Meinhof en Gudrun Ensslin. Ook zij zijn belust op macht, ook onderling.

Het gegeven dat Ensslin verzot was op mode en dat zij werd gearresteerd in een boetiek neemt Jelinek als uitgangspunt. Zij pleit er in de figuur van Ensslin voor dat seksualiteit en macht, intellect en terrorisme samen kunnen gaan.

Recensent Christian Stöcker meent in Der Spiegel dat het stuk „een melancholisch-vrolijk slotakkoord is van links-radicaal Duitsland.” Hij noemt het een „reidans van terroristengrappen met beschouwingen over vrouwen en macht.” Voor de Frankfurter Rundschau is Ulrike Maria Stuart de belangrijkste voorstelling van dit seizoen, omdat het gaat over „depressie, leegte en uitzichtloosheid.”