De stelling van Onno Ruding: Verkiezingsprogramma’s zijn boterzacht

De verkiezingscampagne is begonnen. Maar we moeten niet geloven dat de partijen zullen doen wat ze in hun programma’s beloven, zegt Onno Ruding tegen Roel Janssen.

„Een verkiezingsprogramma is iets anders dan een regeerakkoord. Daarin moet je kiezen, anders krijg je problemen met de financiering. Je kunt niet alles uitvoeren. Of je moet meer bezuinigen of meer lasten verhogen. En als je dat niet wilt, zul je meer leuke dingen moeten schrappen.”

Geldt dit ook voor het CDA-programma?

„Het CDA zegt dat er een overschot op de begroting moet komen. Helemaal mee eens. Maar met de voorgestelde maatregelen wordt dat niet bereikt, omdat die voor een deel boterzacht zijn.”

Zoals?

„Het CDA – en ook de andere partijen – heeft de oude trukendoos weer geopend. Men vult grote bedragen in met drie ‘hobbypaarden’. Hogere efficiëncy van de overheid, minder bureaucratie en fraudebestrijding. Uitstekend, daar zijn we allemaal voor. Maar je moet concreet zeggen: hiervoor zijn die en die maatregelen nodig.”

Het CPB schrijft in zijn analyse van de verkiezingsprogramma’s: ‘Het CDA vermindert het aantal rijksambtenaren met 22 procent, met uitzondering van de belastingdienst en de politie’. Dat is toch keihard?

„Nee, want je moet zeggen waar je dat aantal haalt. Wil je een ministerie opheffen? Dat kan, maar dan moet je er bij zeggen: we willen die en die taken afschaffen.”

En dat ziet u niet gebeuren.

„Ik zie het alleen gebeuren als bij een kabinetsformatie een concrete afspraak wordt gemaakt. Als je zegt ‘22 procent minder ambtenaren’ voorkom je dat mensen er tegen te hoop lopen, maar het zegt mij niets.”

En andere partijen?

„De VVD stelt voor de tarieven van de inkomstenbelasting te verlagen. Klinkt goed, maar ze hebben het niet ingevuld. Ze lopen te koop met die maatregel, maar de keizer heeft geen kleren aan. Rutte loopt naakt rond in Den Haag.”

Het CDA en de PvdA durven lagere tarieven niet eens aan de orde te stellen.

„Dat betreur ik. Ik ben voorstander van verdere verlaging van de tarieven van de inkomstenbelasting. Andere Europese landen doen dat ook. Bovendien zit in alle programma’s een sluipende lastenverzwaring voor de burgers, omdat je automatisch in de hogere tarieven van de inkomstenbelasting terechtkomt als het economisch beter gaat. Op zich geeft je dat al de plicht om ruimte te creëren voor lastenverlichting. Dat mis ik bij de PvdA en het CDA.”

Wat had het CDA moeten doen?

„Je moet met het toptarief absoluut onder de 50 procent komen. Maar verlaging van de belastingen kun je alleen financieren als je de aftrekposten aanpakt. En wat is de grootste? De hypotheekrenteaftrek. Als je daar niet aan wilt zitten, moet je niet praten over een forse tariefsverlaging.”

Wilt u de hypotheekrenteaftrek in een uitruil gebruiken?

„Ik ben er tegen om de hypotheekrenteaftrek als zodanig ter discussie te stellen. Dat is niet de goede aanpak. Ik weet precies wat er dan gebeurt: links wil het geld gebruiken voor meer uitgaven. Daar ben ik tegen. Maar als je aan de andere kant begint en zegt: wij wensen een verlaging van de inkomstenbelasting en die wensen we grotendeels te financieren via een geleidelijke beperking van de hypotheekrenteaftrek, dan is het voor mij bespreekbaar. Dit kan alleen besloten worden in een kabinetsformatie.”

Stel dat u straks formateur bent van het nieuwe kabinet. Zou u dat dan opnemen in het regeerakkoord?

„Ja. Nu vind ik het moment.”

Zullen we dan meteen de AOW even hervormen?

„Het gaat verder dan het geruzie over de betaalbaarheid van de AOW. Nederland zit in een extreme positie wat betreft het gemiddelde aantal uren dat per jaar wordt gewerkt. Dat is veel te laag. Het vraagstuk van de vergrijzing komt hier nog bovenop. Daarom vind ik de verhoging van de arbeidsparticipatie sociaal. Hoe bereik je dat? Er zitten te weinig concrete impulsen in het CDA-programma om de arbeidsparticipatie te verhogen. Het CDA is overigens het beste op dit punt, andere partijen maken er helemaal niets van.”

Vult u het eens in.

„De afschaffing van vut en prepensioen om de groep van 55- tot 65-jarigen meer te laten werken is inmiddels algemeen aanvaard beleid. Maar er wordt onvoldoende gedaan aan de 65-plussers. Het moet aantrekkelijker worden gemaakt om betaald te blijven werken na je pensioenleeftijd. Alle partijen bedrijven struisvogelpolitiek, omdat men het niet aandurft de bevolking te confronteren met de noodzaak om de AOW-leeftijd te verhogen.”

De VVD wilde het, maar schrok er voor terug omdat het CDA dit niet in zijn programma had opgenomen.

„Dat vind ik politieke lafheid. Het kan best. In omringende landen, ook met links in de regering, gebeurt het wel. Zie Duitsland en Engeland. Je moet het geleidelijk doen, bijvoorbeeld een verhoging van een maand per jaar. Ik begrijp niet dat men daar bang voor is. Als je het nu aankondigt, zijn mensen daar over een aantal jaren absoluut mee verzoend.”

Waarom heeft het CDA het niet aangedurfd?

„Het CDA heeft herinneringen aan de opstand van de ouderen in 1994. Maar toen ging het om iets anders. Toen werd voorgesteld de koopkracht van de AOW te bevriezen. Dat is nu niet aan de orde. Dit is een heel ander verhaal.”

De PvdA stelt voor om de AOW betaalbaar te houden via solidariteit, heffingen over de aanvullende pensioenen van gepensioneerden.

„Je moet niet het inkomen van ouderen aanpakken, op welke manier ook. Het punt is dat mensen ouder worden en langer gezond blijven. Dan moet je iets doen om mensen langer te laten werken. Als je dat goed uitlegt, zullen de mensen dat heus wel begrijpen. De huidige generatie ouderen, mensen die nu 65 jaar of ouder zijn, blijven er buiten. Voor de jongeren kun je zeggen dat ze zich voorbereiden, omdat het heel geleidelijk zal gebeuren. Dat is te verdedigen.”

Het CDA heeft voorgesteld dat de werkweek verlengd wordt tot 40 uur. We moeten niet alleen langer, maar ook harder werken van uw partij.

„Het idee is goed, maar in het voorstel staat dat het gepaard gaat met salarisverhoging. Daarmee heeft men de kiezers gerustgesteld. Maar heeft men zich bij het CDA gerealiseerd dat men alle ambtenaren 10 procent meer loon moet betalen? Daar moet je wel geld voor hebben. Je kunt het ook anders doen. In de Duitse automobielindustrie wordt de werkweek verlengd zonder dat het salaris omhooggaat. In Frankrijk zie je dat ook gebeuren: langer werken voor hetzelfde geld.”

Dus wat moet je doen? Extra geld vrijmaken, het idee laten vallen of 40 uur werken zonder 10 procent loonsverhoging?

„Je kunt het niet doen zoals nu wordt voorgesteld; dat kost de overheid 5 miljard euro en dat geld heeft men niet. Als je dat niet wilt, kom je op de Duitse aanpak.”

Dus werknemers moeten meer uren maken zonder compenserende loonstijging?

„Geleidelijk moet je het aantal uren verhogen zonder dat je de volle honderd procent loonstijging krijgt. We hebben kraptes op de arbeidsmarkt en we krijgen de vergrijzing. Dit past volkomen op de antivergrijzingsmaatregelen.”

Een werknemer zegt bij krapte op de arbeidsmarkt: ik wil best langer werken, maar wel tegen meer salaris.

„Ik begrijp dat menselijk gezien wel, maar als de loonstijging niet beperkt blijft, wordt onze concurrentiepositie niet beter. Of we moeten het geld ergens anders vinden. Dan moeten we meer belasting betalen. Daar ben ik niet voor. Het uitgangspunt is goed, iets doen aan de gevolgen van de vergrijzing door langer werken, maar dan moet je wel de consequenties onder ogen zien.”

Het CDA-verkiezingsteam krijgt nog heel wat uit te leggen.

„Ik wil dit best op de televisie uitleggen. Mijn ervaring is dat als je nare maatregelen goed uitlegt, je best de verkiezingen kunt winnen. Je moet in ieder geval niet doen wat alle partijen nu voorstellen: als een struisvogel je kop in het zand steken en pas bij de volgende verkiezingen verder praten. Dan heb je vier jaar verloren.”