In Kameroen is ze 15

Hoe oud zijn jongeren bij de eerste keer? En wat zijn de verschillen tussen de seksen?

‘The Lancet’ vergeleek cijfers over seks uit 59 landen.

Jongeren beginnen tegenwoordig níet eerder aan seks dan vroeger. In landen waar veel mensen besmet zijn met hiv, het virus dat aids veroorzaakt, hebben mannen en vrouwen níet meer wisselende partners dan in landen waar hiv minder vaak voorkomt. En: seksuele voorlichting leidt er níet toe dat jongeren eerder aan seks beginnen.

Dit zijn enkele conclusies uit het grootste internationale onderzoek naar seksueel gedrag tot nu toe gehouden. Het medische tijdschrift The Lancet publiceerde het onderzoek, waarin cijfers over seksueel gedrag uit 59 landen zijn vergeleken, woensdag op zijn website. Onderzoekster Kay Wellings zei op een persconferentie „verrast” te zijn over de resultaten: „Ze gaan in tegen veel intuïties die wij zelf ook over dit onderwerp hadden.” Nederland ontbreekt in de studie. Uit het vorig jaar gepubliceerde onderzoek Seks onder je 25ste blijkt dat Nederland deels afwijkt van de trends die The Lancet signaleert.

In bijna alle onderzochte landen hebben jongeren voor het eerst seks wanneer ze tussen 15 en 19 jaar oud zijn. De verschillen tussen jongens en meisjes zijn in arme landen groter, dan in rijke landen. In Kameroen zijn jongens gemiddeld 18,5 jaar oud bij het eerste seksuele contact, meisjes 15,5 jaar. In Groot-Brittannië is het 16,5 (jongens) en 17,5 (meisjes).

In de meeste landen is het percentage meisjes dat voor hun vijftiende verjaardag seks heeft gehad gedaald of gelijk gebleven tussen 1980 en 2000; voor jongens is dit cijfer gestegen of gelijk gebleven. Een algemene trend dat jongeren eerder aan seks beginnen komt volgens de onderzoekers niet uit de cijfers naar voren.

De meeste mensen zijn monogaam getrouwd. Koppels hebben vaker seks dan singles. Van de alleenstaanden in de geïndustrialiseerde wereld zegt driekwart in de maand voorafgaand aan het onderzoek seks te hebben gehad, voor singles in Afrika is dat tweederde. Dit laat volgens de onderzoekers zien dat de opvatting dat promiscuïteit de verspreiding van hiv bevordert, niet houdbaar is. In het Westen, waar mensen meer risicovol gedrag vertonen, is hiv minder verspreid dan in Afrika, waar mensen minder seksueel actief zijn.

Hoe moet de snelle verspreiding van hiv in Afrika dan wel verklaard worden? Getrouwde vrouwen blijken het moeilijker te vinden aan te dringen op condoomgebruik dan alleenstaande vrouwen. En vrouwen lopen gevaar door risicovol gedrag van hun man. Zo vormen in Oeganda getrouwde vrouwen de groep waarbinnen hiv zich het snelst verspreid.

In de meeste landen die in het onderzoek zijn opgenomen, stijgt het condoomgebruik. In de rijkere landen gebruikte ruim de helft van de jongeren bij de laatste keer seks een condoom. In de armere landen ligt dit cijfer tussen de 20 en 30 procent.

De onderzoekers benadrukken dat vooral economische omstandigheden de seksuele gezondheid bepalen. Armoede en werkloosheid bevorderen het wisselen van partners en onbeschermde seks. Maar de belangrijkste factoren zijn de seksuele moraal en religieuze opvattingen. Seksuele voorlichting moet niet alleen informatie bieden, maar ook vaardigheden aanleren: condoomgebruik en gesprekstechnieken om op veilige seks aan te dringen. In tegenstelling tot wat vaak wordt gevreesd leidt seksuele voorlichting op school er niet toe dat leerlingen eerder aan seks beginnen. Sterker: ze stellen het uit.

Tot slot schrijft The Lancet over het dalende aantal tienerzwangerschappen in de VS: in 1990 raakten 117 van de 1.000 tienermeisjes er zwanger, in 2003 82. Deze daling was vooral te danken aan anticonceptie.