Gevecht om het verleden

Niemand ontkomt aan de vloek van het Duizendjarige Rijk. Na het debacle-Grass schudt nog een Duitse moraalridder in zijn zadel: de filosoof Jürgen Habermas.

De onlangs overleden schrijver en voormalig chef van het Feuilleton van de Frankfurter Allgemeine Zeitung Joachim Fest verstopte een angel in zijn postuum verschenen jeugdherinneringen: een roddel over ‘een van de leidende denkers van het land’ bij de Hitler-Jugend (HJ). Voor het novembernummer van het tijdschrift Cicero zocht literatuurcriticus Jürgen Busche de namen bij het verhaal. Kort samengevat: Habermas zou als 14-jarige HJ-groepsleider de toen 12-jarige (inmiddels prominente historicus) Hans-Ulrich Wehler schriftelijk vermaand hebben zich meer in te zetten voor de eindzege van het Derde Rijk.

Ruim 40 jaar later zou Habermas dit briefje in zijn mond gestopt en ingeslikt hebben. Habermas schreef een woedende brief aan Cicero: ‘Fest heeft mij blijkbaar kwalijk genomen dat ik kritiek had op de wegbereiders van het NS-regime, die hij in zijn krant liet rehabiliteren.’ En: ‘Busche gedraagt zich als een verklikker, met het doorzichtige doel met Grass een onaangename generatie intellectuelen op te ruimen’.

Grass is het met die analyse eens, vertelde hij aan een verslaggever van persbureau DPA. Volgens hem is er sinds 1990 een ‘veldtocht’ gaande tegen alle linkse schrijvers. ,,Het begon met Christa Wolf, toen volgden de campagnes tegen Walser en tegen mij, en nu is Habermas aan de beurt. Men wil kritische stemmen monddood maken, maar dat zal niet lukken.”

Filosoof Rüdiger Safranski ziet in Fests steek onder water en Habermas’ hysterische reactie een voortzetting van de Historikerstreit van 1986. Toen vochten ze als vertegenwoordigers van politieke tegenpolen om het verleden van Duitsland. Inmiddels is het verhaal bijgesteld. Wehler en Habermas waren 10 en 12 toen het gebeurde; het ging niet om de eindzege maar om de EHBO-lessen die Wehler gemist had; het was geen met de hand geschreven vermaning, maar een voorgedrukt formulier. Habermas had door zijn hazenlip nooit HJ-groepsleider kunnen zijn. En het inslikken was figuurlijk bedoeld. Het briefje verdween gewoon in de prullenbak.