Een Madrid zonder glitters

Elvira Lindo: Een woord van jou. Vert. door Jacqueline Visscher. Sirene, 224 blz. € 19,95

Een straatveegster is misschien niet de opwindendste hoofdpersoon die een romancier zich denken kan. Toch heeft de Spaanse schrijfster Elvira Lindo in Een woord van jou een vermakelijk, intrigerend en tenslotte aangrijpend portret weten te maken van de in alle opzichten middelmatige Rosario, in dienst bij de Madrileense gemeentereiniging.

Rosario is een van de tallozen in het hedendaagse Spanje voor wie de modernisering van het land al lang vanzelfsprekend is, maar die daarvan nooit werkelijk hebben geprofiteerd. Jarenlang zat ze opgescheept met een demente moeder wier echtgenoot sinds mensenheugenis de benen had genomen. Steun krijgt ze alleen van een voormalige schoolvriendinnetje, de simpele en dikke Milagros, met wie ze eindigt bij de vuilnisdienst. Van haar leven maakt ze wat ze kan, als de minder fraai gevormde tegenhangster van Penelope Cruz in Almodovars fim Volver. Ze mag dolblij zijn dat ze van haar moeder een flatje heeft geërfd.

Toch is ieder zelfbeklag Rosario vreemd. De dingen zijn zoals ze zijn en ook al denkt Rosario in deze – in de eerste persoon vertelde – mijmeringen wat dieper na dan de mensen om haar heen, Lindo heeft haar personage verre gehouden van het 19de-eeuwse sociale realisme vol maatschappelijke opstand. Veeleer moet zij zich hebben afgevraagd hoe het gros van de Madrileense miljoenen dagelijks leeft, in de wanhoop en verwachting van een nieuw soort proletariaat dat zich wel een dvd-speler maar allang niet meer een goede scholing kan veroorloven.

Daarmee heeft Elvira Lindo de tegenkant opgezocht van de wereld die zij beschreef in haar twee jaar geleden vertaalde debuutroman Een onverwachte wending. Daarin stond een typische vertegenwoordigster van de Spaanse culturele chic centraal: een vrouw die het als radiojournaliste en echtgenote van een beroemde schrijver financieel en (belangrijker nog) intellectueel gemaakt had. Voor háár had de overgangstijd na de dood van Franco de kansen opengelegd voor een doorbraak, die neerkwam op een culturele staatsgreep waarvan Rosario geen weet heeft. In haar wereld is zelfs geen herinnering aan het franquisme meer blijven hangen.

Voorzichtig ging Elvira Lindo ook al in haar debuutroman de confrontatie met die wereld aan, maar nog altijd vanuit de blik-van-boven die zij als columniste, scenarioschrijfster, schepper van de in Spanje overbekende kinderboekenfiguur Manolito Gafotas en vrouw van de gevierde romancier Antonio Muñoz Molina maar al te goed kent. In Een woord van jou bestaat die culturele glitter eenvoudigweg niet. Als Rosario iets waarneemt van de wereld aan de top, dan is het die van schlager-zangers en koningskindertjes – al is zij lucide genoeg om zich niet door die schijn te laten begoochelen.

Wellicht maakt Lindo haar ik-figuur wat té beschouwelijk en taalvaardig. Haar doordringende inzichten contrasteren in ieder geval scherp met de beperkte wereld waarin zij te leven heeft: die van haar dagelijkse ronden door de Madrileense straten, pleinen en parken, van haar collega’s, inclusief de goedige Morsa met wie zij een verhouding begint.

Er gebeurt in dit kabbelende leven maar weinig schokkends en juist daarom valt op hoe indringend en levensecht Elivra Lindo haar hoofdpersoon gestalte heeft weten te geven. Met weinig middelen maakt zij Rosario tot een personage waarvan zelfs de kleinste besognes steeds boeiender worden en waarvan het karakter zich steeds meer verdiept.

Slechts tweemaal gebeurt er in dit boek iets bijzonders, en dan nog gaat het daarbij de eerste keer om de banaalste tragedie die denkbaar is: de dood van Rosario’s moeder. De tweede gebeurtenis is schokkender. Rosaroi"s vriendin Milagros vindt in een vuilcontainer een pasgeboren kind, waarin zij haar diepste verlangen vervuld ziet. Wanneer het na een paar dagen sterft, besluit ze het met Rosario’s hulp te begraven in het dorp waar zij opgroeide – om kort daarna ook zelf te sterven.

Tussen die twee gebeurtenissen staat Lindo’s portret van Rosario gespannen – en de laatste geeft haar leven tenslotte zijn definitieve wending. Op de laatste bladzijden van de roman laat Lindo haar een loutering doormaken die andere tijden omschreven zouden hebben als een religieuze ervaring. Maar ook dan schuwt ze alle grote woorden en hoogdravendheid – en juist dat maakt deze slotpassage zo indrukwekkend.

Met Een woord van jou heeft Elvira Lindo bewezen op volstrekt ondramatische wijze een alledaags personage de kracht te kunnen geven van een literaire heldin zonder enig beroep op sentiment, goedkope mystiek of een link uitgespeelde ‘herkenbaarheid’. Met deze roman heeft zij haar plaats verdiend temidden van de Spaanse schrijvers die er momenteel toe doen.