Op naar de grijze economie

Voor Bulgaren en Roemenen gaan op 1 januari de grenzen van de EU open. Maar dat betekent zeker niet dat er in Nederland arbeidsplaatsen voor hen zullen zijn. „Bulgaren en Roemenen staan lager in de hiërarchie van gewenste volkeren.”

Roemenen en Bulgaren kunnen vanaf 1 januari wel vrij reizen door de Europese Unie, maar ze zullen bijna nergens ook aan het werk mogen. Staatssecretaris Van Hoof (Sociale Zaken, VVD) kondigde vorige week nog aan dat ook Nederland na de aanstaande toetreding tot de EU van Bulgarije en Roemenië per 2007 waarschijnlijk nog zeker twee jaar werknemers uit de nieuwe lidstaten niet zal toelaten.

„Het zou niet wenselijk zijn als Nederland als enige land de grenzen zou openen. Zeker voor een klein land is dat een te groot risico”, zegt een woordvoerder van het ministerie van Sociale Zaken. Het lijkt er wel op dat Nederland, als het de grenzen zou openen, tamelijk alleen zou staan. Toen in 2004 tien vooral Oost-Europese landen toetraden, besloten veel oude lidstaten beperkingen op te leggen aan werknemers daarvandaan (zie inzet). Bulgaarse en Roemeense werknemers lijken nu nog minder mogelijkheden te krijgen dan bijvoorbeeld Poolse werknemers, destijds de grootste groep.

Voor Bulgaren en Roemenen die in Nederland willen werken, gaan in ieder geval tot 2009 dezelfde regels gelden die tot voor kort voor Poolse werknemers golden. Een werkgever die een Bulgaar of Roemeen in dienst wil nemen, moet een tewerkstellingsvergunning aanvragen bij het CWI. Deze wordt alleen verleend als de werkgever kan aantonen dat de vacature niet vervuld kan worden door een werknemer uit een van de oude lidstaten. En de werkgever moet laten zien dat huisvesting en arbeidsomstandigheden in orde zijn en arbeidsvoorwaarden in acht worden genomen.

Sinds 1 mei kunnen Polen voor bepaalde sectoren (landbouw, zorg en metaal) makkelijker een werkvergunning krijgen. Werkgevers hoeven niet meer te voldoen aan het eerste criterium, de arbeidsmarkttoets. In 2006 kregen zo tot en met september al 36.500 Polen een vergunning, tegen 26.000 in heel 2005. De afgezwakte regels gaan níet gelden voor Bulgaren en Roemenen. In de praktijk zullen weinigen van hen een werkvergunning kunnen krijgen. Onder de oude regels mochten Polen werken in slachterijen en soms in de landbouw. Het is de vraag of dit Roemenen en Bulgaren ook zal lukken. Op dezelfde dag dat hun landen EU-lid worden, worden in Nederland waarschijnlijk alle beperkingen voor Poolse werknemers opgeheven. „En dan is er heel veel aanbod”, zegt een woordvoerder van Sociale Zaken.

„Er zijn al veel Bulgaren in Nederland”, zegt André Gerrits, hoogleraar Oost-Europese studies aan de Universiteit van Amsterdam. „Nu ze nauwelijks legaal hier kunnen gaan werken, zullen ze in de grijze of zwarte economie belanden. Het wordt makkelijker het land binnen te komen. Er is daar veel werkloosheid, voldoende mensen willen weg. Ons land heeft de reputatie dat er veel mogelijkheden zijn om in de zwarte economie te werken. Maar het wordt geen exodus: op het platteland is de werkloosheid het grootst en die mensen zijn minder geneigd om te gaan. Roemenen zullen voornamelijk naar Frankrijk gaan, omdat de Franse taal en cultuur dichtbij die van hen staat.”

Waarom zijn de oude lidstaten nu nog terughoudender, dan toen Polen erbij kwam? „Bulgaren en Roemenen staan lager in de hiërarchie van gewenste volkeren. Ze hebben een slechtere reputatie, worden geassocieerd met zigeuners en criminaliteit. Dat kleeft minder aan de Polen”, zegt Gerrits.