Met minder dan 46 miljoen kom je er niet in

De Quote 500, de ranglijst van rijkste Nederlanders, is al tien jaar het toppunt van stabiliteit. Is zo veel geld wel goed voor Nederland?

Zes keer zoveel golfoppervlakte erbij in zestien jaar. Zo’n 450.000.000 euro dagwinst op de beurs voor vijf man van Tomtom die een deel van hun aandelen verzilveren. En vandaag ligt de nieuwe Quote 500 in de winkel.

Dit zijn tijden waar kapitalisten van smullen. Een tegenvaller is dat de VVD de belasting op erfenissen toch niet wil halveren. Het is de tiende aflevering van de ‘500’, de lijst met de rijkste Nederlanders. Op de rangorde is veel af te dingen. Kloppen de rendementen wel? Klopt de waarde van de bedrijven wel? Worden er niet elk jaar weer miljonairs ontdekt die er eerder al op hadden moeten staan?

Maar ja, het is de enige ranglijst die er is. In de eerste editie van de ‘500’ in 1997 kon je terecht met ruim 9 miljoen euro, nu is 46 miljoen euro het afkappunt. Wat zegt de nieuwe ‘500’ over Nederland?

Op het eerste gezicht is Nederland het toppunt van stabiliteit. Kijk en vergelijk deze namen met de lijst van tien jaar geleden. Toen waren het nog de 100 rijkste Nederlanders. In guldens.

Acht van de tien uit de top-10 van nu stonden er toen ook al in. Zij zijn alleen wat rijker geworden, al is dat niet altijd het gevolg van het behaalde rendement op hun beleggingen of de getaxeerde meerwaarde van hun ondernemerschap. Het geld van de familie Brenninkmeijer is bijvoorbeeld rap gegroeid doordat Quote dieper is gaan graven en hun vermogen hoger schat.

Ook dit jaar zijn de rijken weer rijker geworden: 10 procent groei, van 110 miljard euro naar 121,5 miljard. Stijgende aandelenkoersen, vastgoedprijzen en hogere verkoopwaardes van bedrijven spelen een hoofdrol.

Meest opvallende naam die is geschrapt: de familie Six, aan wie de waarde van een collectie Rembrandts werd toegeschreven. Drie jaar geleden stond Six opeens op de lijst. Nu komt de jury tot de conclusie dat de stichting met de Rembrandts toch niet echt in zijn bezit is.

Opvallende nieuwkomers: de gitarist van AC/DC, Angus Young (75 miljoen euro), die in Aalten blijkt te wonen. Tv-producent Reinout Oerlemans debuteert op nummer 401 (60 miljoen euro). Ex-Ahold-topman Cees van der Hoeven schuift twee plaatsten op naar 498, en de nummer 500 is nu Harry de Winter, oprichter van IDtv. Geschat op 46 miljoen euro.

De rijken worden steeds rijker, of beter ingeschat, maar nemen de superrijken ook een voorsprong op de gewone rijken? Met een slag om de arm kun je zeggen: nee. De Quote 500-rijken worden relatief gezien armer: in 1997 waren zij nog goed voor ruim 11 procent van het financiële vermogen (effecten, huizen, spaargeld, eigendom van bedrijven) van Nederland, zoals dat naar voren komt uit publicaties van het Centraal Planbureau. In 2000 was de Quote 500 goed voor bijna 8 procent. Nu is het ruim 9 procent.

Hamvraag: is zoveel geld wel goed voor Nederland? Is de stabiliteit van de top-10 niet de ultieme bevestiging van stilstaand water, van financieel vermogen dat wordt vererfd, van vergrijzing en van de onmiskenbare trend naar een renteniersnatie?

Dat laatste is een schrikbeeld voor sommige politici en topeconomen. Voormalig topbelegger Jaap van Duijn (Robeco) ziet de renteniers als de schakel naar risicomijdend gedrag en tekortschietend ondernemerschap. „De ondernemers van de Gouden Eeuw werden de regenten van de achttiende eeuw. In onze tijd zijn de ondernemers van de wederopbouwgeneratie vervangen door managers”, schreef hij vier maanden geleden in de Volkskrant.

Minister-president Jan Peter Balkenende bejubelde onlangs nog de VOC-mentaliteit en waarschuwt soms in één adem door voor een nieuwe Jan Saliegeest.

De stabiliteit van de Quote 500 top is echter bedrieglijk. Rijkelui uit de top-10 in 1996, zoals de gebroeders Baan (software) en de familie Pon (auto-import) zijn voorbijgestreefd door de families De Rijcke (Kruidvat, Groenwoudt supermarkten) en Sonnenberg (Luxaflex). Juist in de top-10 zitten nog actieve ondernemers en aandeelhouders met een eigen bedrijf: de Brenninkmeijers, de Fenteners van Vlissingen, de familie Van der Vorm en Sonnenberg. Actief ondernemerschap loont, vooral in familiekring.