‘Ik wil schrijven als Dickens en Jane Austen’

De Amerikaanse schrijfster Marisha Pessl schreef een thrillerachtig debuut over een vader-dochterrelatie. Als een popster is ze nu op wereldtournee, die haar ook naar Nederland heeft gevoerd.

Erg veel tijd heeft de Amerikaanse schrijfster Marisha Pessl nog niet gehad om na te denken over het enorme mediasucces van haar debuutroman Calamiteitenleer voor gevorderden, want ze is „al drie maanden aan het reizen.” Alsof ze een popster is, volgt de Europese tournee op de Amerikaanse. Overal waar ze komt wordt ze groots ontvangen, is ze groots gepresenteerd en vergeleken met schrijvers als Nabokov en Jonathan Franzen.

De promotieslogan van de uitgeverij is tussen ‘Hitchcock en Donna Tartt in, maar dan in het kwadraat’. Naast deze aanprijzing wordt het ook nog eens aan de man gebracht als uiterst origineel. Pessl heeft er geen bezwaar tegen: „Een debuutroman moet je toch op een bepaalde manier in de markt zetten, dat is handig voor de lezer. Maar mijn boek heeft in feite weinig met Tartt of Hitchcock te maken. Eigenlijk is het gewoon een vader-dochterverhaal.”

Calamiteitenleer voor gevorderden is een thriller over het tienermeisje Blue, op basis van een leeslijst. Bijna alles wat Blue denkt en doet wordt verwoord, uitgelegd of geïllustreerd met een citaat – waarvan ze zo’n driekwart zelf bedacht.

Met al die verwijzingen brengt Blue orde in haar leven en lijkt Pessl een spelletje te willen spelen in de stijl van het postmodernisme uit de jaren zestig van bijvoorbeeld Ronald Brautigam of Julio Cortázar. Maar het gaat haar niet om het spel. „Ik wil veel meer schrijven op de manier van Dickens of Austen, daarbij heb ik geen moment het postmodernisme in mijn hoofd gehad.

„De stijl van het boek is gebaseerd op personages, die zijn nog belangrijker dan het plot. Ik hou niet van boeken die slechts op basis van een intellectueel idee zijn geconstrueerd. Het ging me om de karakters van Blue en Gareth (de vader van Blue) die slechts contact hebben via de boeken die ze hebben gelezen. Ik ben niet begonnen met een vooropgezet plan, want dan krijg je een hol vat. Door middel van citaten heb ik het verhaal van Blue willen verdiepen, een soort gewicht willen meegeven en het universeler proberen te maken. Blue probeert de wereld niet alleen te begrijpen maar ook een beetje op afstand te houden via andere boeken. Die kunnen de gaten opvullen van wat ze niet begrijpt van haar eigen leven. En ze kunnen haar leven ook veranderen.”

Deze structuur is voor een deel gebaseerd op de tijd dat Pessl nog studeerde: „Ik weet niet hoe het hier is, maar in Amerika mag je in een nota of werkstuk geen mening formuleren zonder die te staven met een voetnoot. Daarom heb ik bij emoties en ervaringen citaten gezocht. Ik heb veel research gedaan, maar niet alles is afkomstig uit dingen die ik gelezen heb, ik heb ook veel op internet gevonden.”

Iets anders dat in de reacties terugkeert, is het idee dat Pessl met dit boek een soort gat opvult dat 11 september in de literatuur heeft geslagen. Het idee dat je met kunst en literaire middelen iets authentieks kon zeggen had het moeilijk, maar andere Amerikaanse auteurs als Jonathan Safran Foer en Benjamin Kunkel proberen via literaire middelen de wereld weer op een andere manier zin te geven. Maakt Pessl deel uit van een nieuwe New Yorkse intelligentsia?

„Dat is een idee dat me aanspreekt, maar of het ook klopt, weet ik niet. Ik zou wel willen dat er iets meer van een gemeenschap was; New York is wel erg fragmentarisch. Als er al sprake is van een nieuwe generatie dan is dat er eentje die fictie heel serieus neemt, die de menselijke geest beschrijft op een originele manier, maar tegelijkertijd beseft dat dat moeilijk is in een tijd waarin alles al gezegd is. Zelf ben ik geen schrijver die de eigen werkelijkheid direct in een roman wil verwerken. De realiteit na 11 september zal nog wel in mijn werk doorfilteren maar op het ogenblik is de ervaring nog steeds te rauw.

„Wat niet wil zeggen dat er geen indirecte politieke laag in mijn boek zit, zoals de generatiekloof tussen Blue en Gareth. Hij is een idealist geweest die in alle politieke, door Amerika aangestoken brandhaarden, revoluties poogde te ontketenen, maar die ook blind is voor zijn omgeving. Daarnaast probeert hij zijn dochter op te voeden in een tijd waarin meer mensen voor Idols stemmen dan voor verkiezingen.”

’Calamiteiten voor gevorderden’ is verschenen bij uitgeverij Ambo Anthos. Marisha Pessl wordt vanavond om 20.00 uur geïnterviewd in Theater Odeon, Singel 460, Amsterdam. Inl.: www.john-adams.nl/home/