Brazilië onder Lula

Brazilië houdt de komende vier jaar de president die het had, de populaire Luiz Inácio Lula da Silva. Latijns-Amerika blijft met zijn recente herverkiezing een door linkse politiek gedomineerd continent. Er zijn ook linkse en nationalistische presidenten aan de macht in Venezuela, Ecuador, Peru en Argentinië, maar dat híj aanblijft is maatgevend. Brazilië is het grootste en economisch belangrijkste land van Zuid-Amerika. Lula is herkozen om een simpele reden: de meeste Brazilianen zijn beter af dan vier jaar geleden. Een krant schreef dat Brazilië grotendeels een land van arme mensen is „en dat de armen zich de laatste vier jaar minder arm hebben gevoeld”. Ze stemden massaal op Lula.

Hoewel ook Lula geen einde heeft kunnen maken aan de corruptie, en zelfs verantwoordelijk moet worden gehouden voor schandalen van naaste medewerkers, is zijn grote verdienste geweest dat hij een consistente economische en monetaire politiek heeft gevoerd. Geen experimenten, geen heilloze nationalisaties, maar inflatiebestrijding en strakke maatregelen in lijn met het IMF, het Internationaal Monetair Fonds.

De groeiende wereldeconomie en de toenemende vraag naar grondstoffen hebben Brazilië in de kaart gespeeld. In 2004 en 2005 boekte de export recordcijfers. Maar in Zuid-Amerikaanse landen profiteert het volk hier meestal te weinig van. Onder Lula echter konden reële loonstijgingen worden bijgeschreven. Een behoudende, maar op vooruitgang gerichte economische politiek in combinatie met een sterk sociaal programma heeft Brazilië onder Lula krachtiger en zelfbewuster gemaakt.

Zijn succes schept verplichtingen voor de komende regeerperiode. De noodzaak tot politieke en economische hervormingen blijft onveranderd groot. De potentie van Brazilië, een land met een jonge bevolking, grondstoffenrijkdom en een ‘merkbekendheid’ die door het voetbal en de muziek ongeëvenaard is, wordt onvoldoende waargemaakt. Brazilië is een sluimerende, enigszins wankelmoedige grootmacht. Slechte politici kunnen hier onevenredig veel schade aanrichten. Onder fatsoenlijke leiding daarentegen moet het land in staat worden geacht alsnog de sprong te maken naar de eenentwintigste eeuw. Het signaal daarvan aan het continent zou groot zijn.

Armoede, corruptie, misdaad en overmatige bureaucratie zijn in Brazilië nog lang niet verdwenen. De ingesleten feodale structuur maakt het land kwetsbaar voor een terugval. Ook onder Lula gaan de hervormingen maar langzaam, mede omdat ze niet zelden zijn gebonden aan grondwetswijzigingen. Aan een relatief eenvoudige belastinghervorming, voor Brazilië bittere noodzaak, gaat een ingewikkelde en langdurige besluitvormingsprocedure vooraf. De tijd is wat dat betreft niet in het voordeel van Lula. Hoe eerder hij in zijn tweede termijn resultaten kan laten zien, hoe beter het is.

Ondanks zijn linkse president heeft Brazilië de laatste vier jaar een uiterst gematigde buitenlandse politiek gevoerd. Het verschil is groot met de wild om zich heen slaande Hugo Chávez, de links-nationalistische leider van Venezuela. Chávez laat geen gelegenheid voorbijgaan om Washington uit te dagen. Lula weet hoe belangrijk de Amerikanen voor zijn welvaart zijn. Ook wat dit betreft is het goed dat hij zijn mandaat deze week wist te verlengen.