Yunus kreeg terecht de Nobelprijs

De bedrijfsvoering van Nobelprijswinnaar Muhammad Yunus redt straatarme mensen uit hun ellende en aldus opent hij de deur naar zelfvertrouwen en zelfredzaamheid, meent Gert van Maanen.

Muhammad Yunus is ten onrechte de Nobelprijs voor de Vrede toegekend. Dat was de strekking van het artikel van Arnob Chakrabarty (Opiniepagina, 24 oktober). Want, zegt hij, Yunus rekent woekerrente en de medewerkers van zijn Grameen Bank zijn meer uit op winstgevendheid voor Grameen dan op vermindering van armoede. De armen blijven arm en de enige die er echt rijk van geworden is, is Yunus.

Een blik op de website van de bank (www.Grameen-info.org ) leert dat de rente 20 procent bedraagt. Normale banken in Bangladesh rekenen 15,5 procent voor een lening van 500.000 dollar aan stabiele bedrijven. Grameen heeft diezelfde 500.000 uitstaan bij 5.000 armen in minileningen van gemiddeld 100 dollar. Natuurlijk kost dat veel meer menskracht en daarvoor berekent men 4,5 procent meer dan die bank. Winst? In 2005 leenden 5,5 miljoen armen 600 miljoen dollar. Van dat bedrag hield men 2,5 procent over. Dat werd niet uitgekeerd, maar integraal toegevoegd aan het Rehabilitatiefonds in de wetenschap dat één overstroming duizenden leners treft en alle winst wegspoelt. Toevoeging aan zo’n fonds was trouwens één van de voorwaarden waaronder deze bank voor de armen belastingvrijstelling kreeg.

Men kan tegenwerpen dat de eigen website de zaken mooier zal voorstellen dan ze zijn. Dat valt mee. Grameen wordt sinds jaren omzwermd door journalisten en onderzoekers die willen weten of die mooie verhalen kloppen. Wie op foutieve informatie wordt betrapt verliest prompt zijn geloofwaardigheid, zowel binnen Bangladesh als daarbuiten.

Yunus kreeg de Nobelprijs voor de Vrede en niet voor Economie omdat zijn aanpak van microkrediet niet alleen in economisch opzicht baanbrekend blijkt te zijn, maar uitzonderlijk hoog scoort op humane en sociale vernieuwing in één van de armste landen van de wereld.

Een voorbeeld. De geldleenster staat er niet alleen voor, maar maakt deel uit van een groepje van vijf, van wie vier haar rugdekking geven in tijden dat het tegenzit. Dat doen ze omdat ze alleen voor vervolgleningen in aanmerking komen als de groep als geheel niet in gebreke is. Die samenwerking gaat verder dan elkaar over de brug helpen. Wekelijks wordt de belofte herhaald dat kinderen naar school moeten en dat ze voor hun dochters geen bruidschat zullen vragen, een traditie die arme families sinds mensenheugenis in de armen van woekeraars heeft gedreven.

Een ander voorbeeld. Wie drie leningen heeft afgelost komt in aanmerking voor een lening ter verbetering van haar huis: een beter dak, een droge vloer in de regentijd et cetera. Maximaal 250 dollar, tegen 8 procent rente, af te lossen in vijf jaar. Haar man kan zeggen: „Ik woon ook in dat huis en krijg er belang bij dat die drie leningen worden afgelost.” Echter, de bank laat weten dat de desbetreffende lening alleen doorgaat als het huis op naam van de echtgenote komt te staan. Inmiddels zijn meer dan 600.000 huizen gebouwd, verbeterd en op naam van de vrouw gezet. De man kan naar islamitisch recht nog steeds van zijn vrouw scheiden door haar weg te sturen, maar dan moet hij het huis verlaten. Zo wordt de positie van 600.000 vrouwen fundamenteel verbeterd.

Grameen Phone werd opgericht, niet om in Dhaka de zoveelste aanbieder te zijn, maar om vrouwen in afgelegen gebieden de gelegenheid te geven met één mobiele telefoon, waar heel het dorp gebruik van kan maken, een boterham te verdienen. Inmiddels zijn dat 250.000 vrouwen.

Bedelaars wordt gevraagd waarom ze hun hand ophouden. Ze krijgen een renteloze lening aangeboden, waarmee ze bijvoorbeeld een kist bananen kunnen kopen, die ze kunnen doorverkopen. Daarnaast mogen ze blijven bedelen, maar ze komen er snel achter dat wie vroeger een muntje in hun bakje gooide er nu drie in werpt, waar hij dan wel een banaan voor wil hebben. Zo overstijgt hun inkomen uit straathandel wat ze vroeger bij elkaar bedelden. Inmiddels zijn er meer dan 80.000 mensen die deze weg zijn ingeslagen.

Geen bankier die dergelijke elementen onderdeel maakt van zijn bedrijfsvoering. Geen econoom die hem dat zou adviseren. Door dat te doen maakt Yunus een wereld van verschil voor straatarme mensen en opent hij de deur naar zelfvertrouwen en zelfredzaamheid.

Maar volgens Chakrabarty zijn de vrouwen arm gebleven en is Yunus er rijk van geworden. Zijn inkomen staat in het accountantsrapport op de website. Het bedroeg in 2005 408.420 taka. Dat is 4.825 euro. Per jaar. De derde man van de vestiging van een Europese bank in Dhaka ontvangt meer dan dat bedrag. Per maand.

Gert van Maanen is oud algemeen directeur van Oikocredit. Een uitgebreidere reactie staat op www.oikocredit.nl

Het artikel van Arnob Chakrabarty kan worden nagelezen op www.nrc.nl/opinie