Stemgeheim in gevaar

Het ministerie van Binnenlandse Zaken is rijkelijk laat in actie gekomen om het zorgvuldig en betrouwbaar verloop van de Kamerverkiezingen op 22 november te waarborgen. Dat valt minister Nicolaï (VVD) aan te rekenen. Gisteren pas maakte zijn departement bekend dat stemcomputers van het type New Vote, geleverd door de Sdu, inderdaad ondeugdelijk zijn. Het actiecomité wijvertrouwenstemcomputersniet.nl trok de betrouwbaarheid van stemcomputers al in juli in twijfel.

Te lang bleef Binnenlandse Zaken volhouden dat er niets aan de hand is. Zelfs in zijn jongste schrijven aan de Tweede Kamer, gisteren, begint Nicolaï met de vaststelling dat er „geen reden is te twijfelen aan betrouwbaarheid van de uitslag van de verkiezingen”. Die uitlating is terug te voeren op de politieke wens om de rust over dit gevoelige onderwerp zoveel mogelijk te bewaren. Immers, het vertrouwen op het ordentelijk verloop van verkiezingen is het fundament van de parlementaire democratie.

Ondertussen heeft de AIVD in het voetspoor van het actiecomité vastgesteld dat sommige stemmachines informatie lekken, waardoor het grondwettelijk vastgelegde kiesgeheim niet is gegarandeerd. Dit is geen geringe kwestie. In 35 gemeenten, waaronder Amsterdam, Eindhoven en Schiedam, kunnen de Sdu-computers niet worden gebruikt. Amsterdam heeft per ommegaande besloten terug te keren tot het vertrouwde stembiljet en het rode potlood. Daar was men pas dit voorjaar, bij de gemeenteraadsverkiezingen, overgestapt op de stemmachine.

Het comité wijvertrouwenstemcomputersniet.nl heeft voor volgende week een kort geding aangekondigd tegen te Staat met als doel heel Nederland weer te laten stemmen met potlood en papier. Dit is op deze korte termijn een overtrokken eis. De kritiek van het actiecomité richtte zich immers behalve op het stemgeheim tevens op de claim dat frauderen met stemcomputers eenvoudig is en grootschaliger zou kunnen dan met stemmen op papier. Nicolaï heeft inmiddels toegezegd dat de stemcomputers van Nedap, die in tachtig procent van de gemeenten worden gebruikt, beter worden beveiligd en voorzien van chips die niet kunnen worden overgeschreven. Ook zullen na de verkiezingen steekproefsgewijs controles worden uitgevoerd om vast te stellen of ondanks de maatregelen sprake is geweest van stembusfraude.

De controverse over de deugdelijkheid van stemcomputers kan tot gevolg hebben dat het wantrouwen van het actiecomité overslaat op een breder publiek. Dat moet nu worden voorkomen door snel maar zorgvuldig extra maatregelen te treffen. Het valt toe te juichen dat Nicolaï, zoals hij eerder al aangaf, na de verkiezingen een commissie van externe deskundigen aan het werk zal zetten om te bekijken wat er verder kan worden gedaan om stemmen per computer zo goed mogelijk te beveiligen. En om in de toekomst de uitkomst van de verkiezingen weer te kunnen verifiëren. Het zou goed zijn als de minister een onderzoek instelt naar de wijze waarop zijn departement deze kwestie heeft behandeld. Ook daaruit kan lering worden getrokken.