Nu stront, straks zalm

Ontlasting van 1,2 miljoen Belgen verdwijnt nog altijd ongezuiverd in de Maas.

In de EU hebben landen afgesproken dat het water in 2015 weer schoon moet zijn.

Na een bezoek aan het jubileumfeest van de Waalse drinkwater- en afvalwaterbedrijven valt het niet mee om over de Maas bij Oupeye uit te kijken, zonder daarbij een vies gezicht te trekken. De feestgangers kregen onlangs te horen dat de ontlasting van 1,2 miljoen mensen in de agglomeratie Luik nog altijd ongezuiverd in de Maas verdwijnt; langs Oupeye in de richting van het nabij gelegen Maastricht.

Op het jubileum, in het stadje Verviers ten oosten van Luik, werd bezorgd gesproken over kostenverhogingen en hoe die ‘gecommuniceerd moeten worden naar de burger’. Want om de bouw van kostbare zuiveringsinstallaties te financieren moet de prijs van het drinkwater omhoog. Bij Oupeye wordt volgend jaar een waterzuiveringsinstallatie in gebruik genomen, die de rioolafvoer van 450.000 Walen reinigt. Op andere plaatsen bij Luik bouwen de Walen soortgelijke installaties. Ze worden deels gefinancierd door duurder drinkwater, dat de Waalse bedrijven niet uit de Maas maar uit de bodem halen, en deels uit Europese fondsen.

De aanleg van zuiveringsinstallaties is een lang gekoesterde Nederlandse wens. De Waalse watervervuiling maakt het voor Nederland moeilijk om aan de Europese normen te voldoen, zoals bijvoorbeeld voor natuurlijke zwemlocaties in de Maas.

Het stroomopwaarts gelegen Wallonië had minder haast. „Ze zijn vaak een lastige gesprekspartner”, vertelt directeur Job Verheijden van RIWA-Maas. Dit samenwerkingsverband van Nederlandse en Vlaamse drinkwaterbedrijven gebruikt het vervuilde Maaswater om zes miljoen mensen van drinkwater te voorzien. Voor de zuivering is nu nog een flinke chemiefabriek nodig. Verheijden: „Regelmatig stoppen we de inname van water omdat het te vervuild is.”

In gebroken Frans onderhoudt hij in Verviers de contacten met zijn Waalse collega’s. Vroeger probeerde Nederland de Walen met rechtszaken te dwingen de vervuiling te beperken. Dat leidde nergens toe, zegt Verheijden. „Tegenwoordig leggen we ons toe op lobbyen, dat werkt beter.”

Die lobby mag dan helpen, het is Europese wetgeving die de veranderingen afdwingt. De Internationale Maascommissie, waarin alle betrokken landen elkaar ontmoeten, is belast met uitvoering van de Europese Kaderrichtlijn Water. Deze verplicht lidstaten de waterkwaliteit in rivieren in 2015 op orde te hebben.

Dit betekent voor de Maas dat ook de zalm dan in grote aantallen terug moet zijn. Tot in de jaren vijftig bestond er commerciële visserij op zalm in de grote rivieren. Door vervuiling verdween de vis, maar de laatste jaren keert hij sporadisch terug. Het oplossen van rioolvervuiling is hiervoor slechts een van de voorwaarden. Zo wordt de Maas ook nog steeds door industriële lozingen geteisterd, zij het minder dan vroeger sinds Waalse staalbedrijven ten onder zijn gegaan.

Bovendien is Wallonië niet de enige vervuiler. Ook Nederland doet mee. Zo raakt het water vervuild door de uitstoot van het wegverkeer, zeggen ze bij Verkeer en Waterstaat. „Onze lucht is hartstikke stoffig, dat regent zo de rivier in en vervuilt ook de waterbodems”, aldus Jaap Verhulst, programmaleider stroomgebieden op het ministerie.

Veruit de grootste zorg zijn tientallen soorten bestrijdingsmiddelen. In de landbouw, in de Belgische, maar ook in de Nederlandse, worden ze veel gebruikt. Net als gemeenten dat doen om het onkruid op straat te bestrijden. Vanaf de harde ondergrond spoelt het gif tijdens regenbuien zo in het oppervlaktewater. Volgens Verhulst moet Nederland grote inspanningen leveren om aan de EU-normen voor schoon water te voldoen, maar gaat dit uiteindelijk lukken.

In dat geval behoren saneringen van giftige rivierbodems straks tot het verleden. Vooral tot halverwege de jaren zeventig, toen de rivieren het zwaarst vervuild waren, zijn honderden miljoenen kubieke meters zwaar verontreinigd slib afgezet in Nederlandse wateren. Een deel daarvan wordt momenteel afgegraven, maar waarheen met het giftige slib?

Projectmanager Lars Teulings van Rijkswaterstaat vaart over het Hollandsch Diep. Meer dan tien meter onder hem zuigen de baggerbedrijven Van Oord en Boskalis zand uit de bodem. In 2008 leveren ze midden op het water een put op van 1.300 meter lang, 500 meter breed en 30 meter diep. Daar omheen komt een dijk die 2,75 meter boven het water uitsteekt.

Teulings: „Met het schone zand uit de put, dekken we de vervuilde bodem in het westelijke deel van het Hollandsch Diep af. In de kom storten we zwaar verontreinigd slib.” Dat komt onder andere uit saneringen in de Dordtse Biesbosch. In de Brabantse Biesbosch beginnen we nog niet, zegt Teulings. „Daar is de kans op nieuwe verontreiniging door de vervuilde Maas voorlopig nog te groot.”

www.kaderrichtlijnwater.nl of 52036 naar 7585 en

www.baggerspeciedepot.nl

of 19188 naar 7585.