Historie in Cinema Arabe

Cinéma Arabe. 1 t/m 15 november. In: 7 theaters. Informatie: www.cinemaarabe.nl

„Het verleden is droevig, het heden is tragisch en een toekomst hebben we niet”. Aan het slot van Kilomètre Zéro citeert een jonge, naar Parijs gevluchte Koerdische vrouw haar vader. Hij sprak over Koerdistan, maar zijn woorden gelden eigenlijk voor het hele Arabische gebied, van Marokko tot Israël, en van Egypte tot Irak. Een aantal van de op de tweede editie van het Cinéma Arabe vertoonde producties gaat expliciet over het verleden. Soms in de vorm van een soort Vergangenheitsbewältigung, zoals in het door de Arabische zender Al-Jazeera geproduceerde Take Me (Ghaeir Khodoni), over een groepje Marokkaanse mannen dat midden jaren zeventig opeens ‘ontvoerd’ (een eufemisme voor het lot van veel politieke gevangenen) werd, in de gevangenis gegooid en gemarteld. Waarom ze precies veertien jaar werden opgesloten, weten ze zelf niet. Daarover zouden ze wel eens helderheid willen krijgen. Toenmalig Koning Hassan II zien we op archiefbeelden ontkennen dat er politieke gevangenissen bestonden in Marokko. Take Me neemt vier mannen mee terug naar een van die gevangenissen, waar het ze te kwaad krijgen. Eentje werd anderhalf jaar in zijn in afzondering opgesloten. Uit arren moede tekende hij met een zelfgemaakte kwast – met zijn eigen dagelijkse kopje koffie als inkt – figuren op de grond waartegen hij sprak. Toen een van hen na veertien jaar weer op de deur van zijn ouderlijke huis klopte, herkende zijn moeder hem niet meer. De maker van Take Me put hoop uit het feit dat de huidige Marokkaanse regering toestemming gaf de film te maken.

Een ander teken van die openheid en voorzichtige poging tot liberalisering wordt ter discussie gesteld in I Have Something to Tell You. Hierin worden de effecten van de door de zoon van Hassan II, koning Mohammed VI, ingevoerde, nieuwe familiecode betwist. Met die nieuwe code kregen vrouwen meer rechten, zoals het recht op echtscheiding. Maakster Dalila Ennadre reist door Marokko om te onderzoeken wat er van de code terecht is gekomen. Veel vrouwen blijken niet eens te weten dát ze nieuwe rechten hebben. De documentaire toont dat veel bij het oude is gebleven, ondanks de inspanningen van voorlichters. Vrouwen doen vrijwel altijd het (zware) werk, en zijn afhankelijk van de sikkeneurigheden van hun man, die hen zo op straat kan gooien, of hun vrouw inruilen voor een jongere. Met een wet verander je nog geen mentaliteit, dat duurt waarschijnlijk generaties.

Het verleden wordt ook gebruikt om parallellen met het heden te tonen zoals in de Chileense La última luna. Hierin wordt teruggekeken op 1914, toen de Turken nog heersten in Palestina. De film laat het opkomende zionisme zien dat ontstaat, nadat de Britten de Turken hebben verjaagd. De toch al precaire vriendschap tussen een Palestijn en Israëliër staat centraal. Het huis dat zij samen, o symboliek, gebouwd hebben, verdwijnt langzaam achter prikkeldraad.