Een moordmachine die gedichten opzegt

Thijs Römer werd bekend door de films en tv-series van Theo van Gogh.

Nu speelt hij bij het Nationale Toneel Othelloin het gelijknamige stuk van Shakespeare.

Thijs Römer: „De kleur van Othello speelt vooral een rol in het aansterken van zijn fundamentele onzekerheid.” Foto Leo van Velzen Den Haag, 20-10-06. Repetitiebeeld uit de voorstelling "Othello" bij Het Nationale Toneel co-productie met Annette Speelt, onder regie van Johan Doesburg met in de titelrol Thijs Romer. Verder Anniek Pheifer als Desdemona en Michel Sluysmans als Jago. Foto Leo van Velzen NrcHb. (FOTO NIET GEBRUIKEN BIJ RECENSIE !!) Velzen, Leo van

„Zwart schminken doen we ieder jaar, als we Sinterklaas en Zwarte Piet spelen voor de kinderen van fotograaf Ben van Duin. Om de beurt spelen we Sint of Piet. Die traditie is een paar jaar geleden begonnen, in de begintijd van ons collectief Annette Speelt. Van Duin maakte foto’s voor ons, maar omdat we geen geld hadden, betaalden we hem op deze wijze in natura. Voor Othello maak ik mijzelf ook zwart. In het begin van de voorstelling schmink ik me meteen weer af, met een zakdoek, om Othello’s integratie in de blanke wereld te symboliseren. Othello is donker, daar moet je dus iets mee doen, maar de rol geheel geschminkt spelen gaat ook weer te ver. Aanvankelijk hadden we een lichtere, bruine kleur gebruikt, meer Arabisch. Maar diepzwart had een beter effect.”

Thijs Römer speelt de hoofdrol in Shakespeares Othello, over de Moorse generaal in Venetiaanse dienst die in jaloerse razernij zijn bruid Desdemona vermoordt. De voorstelling wordt gemaakt door het Nationale Toneel, in samenwerking met Annette Speelt. Dit kleine toneelcollectief leidt Römer samen met Michel Sluysmans, die hier Jago speelt, de intrigant die het zaad van jaloezie in Othello plant. Regisseur Johan Doesburg plaatst zijn cast tegen een gigantische muur van veertig zeecontainers. De mensen die ervoor staan worden er heel klein van (Doesburg: „De mens ís klein.”) Het toneelstuk is vrijdag in Den Haag in première gegaan.

Römer: „Vlak voor de voorstelling begint, is er iets ingrijpends met Othello gebeurd: hij heeft de liefde leren kennen. De liefde heeft hem onzeker en kwetsbaar gemaakt. De hottest babe van Venetië, die iedere man kan krijgen, heeft hém gekozen. Waarom? Hij kan het niet geloven. De zachte kant van het leven kent hij niet. Hoe raak je een vrouwenhuid aan met tederheid? Dat is hem niet geleerd. Hij leert de twijfel en de angst kennen. Jezelf volledig overgeven is heel eng. Hij is gewend om in zwart-wit te denken. Nu ziet hij dat de dingen meerkleurig zijn. Hij is soldaat en een soldaat moet niet bang zijn voor de dood. Maar nu betekent sterven: haar verliezen. De liefde heeft een slechte soldaat van hem gemaakt. Een moordmachine die gedichtjes opzegt.

Bij de opnames van Theo vanGoghs laatste tv-serie Medea leerde hij actrice en tv-presentator Katja Schuurman kennen, met wie hij op 8 augustus trouwde. Othello raakt van slag omdat de ‘hottest babe in town’ hem heeft uitverkoren. Römer is nu zelf getrouwd met een vrouw die door vele mannen begeerd wordt. Heeft hij zelf ook last van onzekerheid en jaloezie? Römer lacht: „Ik herken wel het gevoel ‘niet te geloven, wat fantastisch’. Maar bij Othello slaat dat om in: ‘niet te geloven, het kan ook niet waar zijn’. Daar heb ik geen last van. En ook niet van jaloezie, nee.”

Omdat Othello een Moor is in een witte wereld, gebruiken moderne regisseurs het stuk vaak om te reflecteren op de problemen die blanke Nederlanders hebben met niet-westerse landgenoten. Römer: „Moet je je voorstellen: je dochter Anniek komt thuis met een jongen van Angola die ze net heeft leren kennen. En, o ja, ze is trouwens ook meteen met hem getrouwd. Je hoeft geen racist te zijn om je dan af te vragen: Ken je hem wel goed genoeg? Gaan die twee culturen niet botsen? De kleur van Othello speelt vooral een rol in het aansterken van zijn fundamentele onzekerheid. Hij heeft hij zijn cultuur, zijn verleden, al zijn herinneringen ingeleverd om één te worden met Desdemona. Als vreemdeling deed hij hetzelfde om tot de blanke wereld te kunnen behoren. Hij zit in een uitzonderlijke positie, hij moet blanker zijn dan alle blanken bij elkaar, hij mag op geen foutje betrapt worden. Zijn imago en trots zijn daarom zo belangrijk. Als hij dan toch in de problemen komt, heeft hij vrijwel niets om op terug te vallen.

„Dat zie je ook bij Mohammed B, de moordenaar van Theo van Gogh. Hij heeft er van alles gedaan om binnen te komen in de blanke wereld. En als dat niet lukt... op een gegeven moment knapt er iets. Dat Othello niets heeft om op terug te vallen, verklaart de snelheid waarmee hij radicaliseert. Binnen drieëndertig uur verandert hij van oorlogsheld in een vrouwenmoordenaar. Als hij het echt niet meer weet, valt hij terug op de rol die hij het beste kent, die van militair. Zijn oplossing is een militaire. De taal die hij dan uitslaat is die van de militaire rechtbank. Hij vindt niet dat hij Desdemona vermoordt, hij voltrekt een rechtvaardig vonnis. Het is háár vergrijp. Het is aan hem om de eer te redden, ook een militaire waarde.”

    • Wilfred Takken