Roerige banlieue: Als je boos bent, ben je boos

Vandaag is het een jaar geleden dat in Parijs hevige rellen uitbraken.

Ook nu is het weer onrustig. „Er is geen revolutie geweest die alles heeft veranderd.”

In de Parijse voorstad Clichy-sous-Bois worden de rellen van vorig jaar met een expositie herdacht. Foto AFP A picture taken 13 October 2006 in Clichy-sous-Bois, Northern Paris, shows during the inauguration, inhabitants standing in front of photographs displayed as part of the exhibition "Clichy sans cliche". The exhibition takes place one year after the death of two friends Zyed and Bouna, killed by eletrocution 27 October 2005. After the drama started the country's worst urban unrest since the 1968 student revolts. AFP PHOTO JOEL SAGET AFP

Stel, je bent met een groepje vrienden een politieman in elkaar aan het slaan. Ga je dan stoppen als je weet dat je er vijftien jaar gevangenisstraf voor kunt krijgen, in plaats van tien? „Dat zou mij niets kunnen schelen”, grijnst Karim (20). „Als je boos bent, ben je boos.”

Aan stoere taal geen gebrek in het centrum van Clichy-sous-Bois. Vandaag is het precies een jaar geleden dat twee jongens uit deze Parijse voorstad omkwamen, nadat ze zich voor de politie verstopten bij een transformator.

De rellen die daarop in Clichy-sous-Bois uitbraken, verspreidden zich in drie weken over steden in heel Frankrijk. Karim deed vorig jaar naar eigen zeggen „een paar dagen” mee aan het in brand steken van auto’s. Net vertelde hij er over voor een Franse tv-camera. Nu is hij kalm, zegt hij.

Sinds vorig jaar is er veel gesproken over de banlieue, en veel beloofd. Maar het geweld in de Franse voorsteden is geen verleden tijd. Politiebonden slaan alarm over het toenemende geweld tegen hen in probleemwijken.

De regering heeft aangekondigd de straffen voor het aanvallen van gezagsdragers te verhogen. Zondag staken jongeren in Grigny bij Parijs, een bus in brand. Gisternacht volgden nog vier bussen in voorsteden van Parijs en Lyon. De passagiers en de chauffeurs ontkwamen.

Volgens de Franse inlichtingendienst zijn de „meeste voorwaarden die vorig jaar in de banlieue tot een explosie van geweld leidden”, nog altijd aanwezig. Dat citeerde dagblad Le Figaro deze week uit een vertrouwelijk rapport van de Renseignements Généraux.

De inlichtingendienst waarschuwt volgens de krant voor gewelddadigheden in de komende dagen, in het kader van de eerste ‘verjaardag’ van de rellen. Onder meer de aandacht van media voor de voorsteden zou risico’s opleveren. Clichy-sous-Bois wordt genoemd als dreigende brandhaard.

Socioloog Sebastien Roché, kenner van politie en voorsteden, gelooft niet in de verjaardagstheorie. Auto’s in brand steken, dat gebeurt wel op vaste dagen, zegt hij: de nationale feestdag 14 juli, oudjaar of gewoon omdat het weekeinde is. Dit jaar zijn alweer meer dan 51.000 gevallen van stedelijk geweld geregistreerd (waarvan autobranden bijna de helft vormen) tegen vorig jaar ruim 110.000.

Grootschalige rellen, die zich als een olievlek uitbreiden, zijn altijd ontstaan na ernstige incidenten met de politie, zegt Roché. „Slechte verhoudingen tussen politie en minderheden zijn de achtergrond van grote stedelijke ongeregeldheden. Net als in de VS en het Verenigd Koninkrijk.”

Tweederde van de relschoppers van vorig jaar was van niet-Franse afkomst. Onder hen verhoudingsgewijs veel kinderen van recentelijk naar Frankrijk gekomen migranten uit zwart Afrika.

Immigranten vormen de meerderheid onder de ongeveer 28.000 inwoners van Clichy-sous-Bois. De stad is een van de armste van heel Frankrijk, met verloederde woonflats, slechte verkeersverbindingen en weinig werkgelegenheid.

Wat is er sinds vorig jaar veranderd? Niets, zegt bewoner Benyoussef Bouzidi (45). Hij houdt toezicht bij een tentoonstelling in het cultureel centrum van Clichy-sous-Bois. Zes bekende fotografen, onder wie Yann Arthus-Bertrand en de New Yorkse fotograaf William Klein, legden deze zomer Clichy vast. Ook de bewoners zelf fotografeerden hun leven, kinderen maakten collages.

Op de foto’s van de tentoonstelling zijn spelende kinderen te zien, gebouwen met graffiti op zonnige dagen, trotse Afrikaanse, polygame gezinnen, en pubers die per onderschrift hun misère kenbaar maken.

Bouzidi profiteert van de rust op de expositie om te oefenen op zijn speech voor de fractievoorzitters in het Franse parlement. Hij is vicevoorzitter van AC Le Feu, een organisatie die welzijnswerkers uit Clichy-sous-Bois na de rellen opzetten om de onvrede te kanaliseren.

Bouzidi en anderen trokken dit voorjaar met twee busjes door probleemwijken in het hele land. Ze maakten een zwartboek met 20.000 klachten. Bovenaan, zegt Bouzidi, staat de werkloosheid. Dan discriminatie, problemen met huisvesting en pas op de vierde plaats de vertroebelde verhouding met de politie. „Het geweld is vooral een schreeuw om aandacht”, meent hij. „Wij zeggen: je kunt beter gaan stemmen.”

Hebben de rellen – en de aandacht voor de stad – gezorgd voor een groter gevoel van verbondenheid in Clichy-sous-Bois? „Moeilijk te zeggen”, zegt de locoburgemeester, Olivier Klein. „Je weet niet wat er bij iedereen leeft.”

Ook Klein vindt dat er niet veel veranderd is. „Er is althans geen revolutie geweest die alles beter heeft gemaakt.” De vervallen woontorens in Clichy staan nog steeds op de nominatie voor sloop; de vernieuwing is nog niet versneld. De hulp die premier De Villepin beloofde aan werkloze jongeren is er niet gekomen.

De locoburgemeester stelt vast dat de aandacht de laatste weken weer vooral uitgaat naar incidenten tussen politie en jongeren. „Laten we ons niet vergissen in het probleem. Niet de relatie met de politie is het probleem, maar de sociale ellende. Als er weer rellen uitbreken, kan niemand nog zeggen: we wisten het niet.”

Socioloog Roché gelooft niet dat betere sociale omstandigheden nieuwe rellen uitsluiten, zolang de relatie tussen politie en minderheden niet verbetert. Op dat gebied is er niets gebeurd, zegt hij. Er zijn nog steeds veel klachten over discriminatie door de politie.

En strenger straffen zal volgens Roché ook niet helpen. Die zijn volgens hem „politiek effectief voor aankomend presidentskandidaat Sarkozy: ze bewerken de publieke opinie, maar niet de jongens om wie het gaat. Wat is het verschil tussen tien en vijftien jaar, als je niet eens kunt bedenken wat je over zes maanden doet?”

Bekijk de fototentoonstelling over Clichy-sous-Bois: www.clichysanscliche.comof 94485 naar 7585

    • René Moerland