De gevangenis als een veilige plek

De Iraanse regisseuse Marzieh Meshkini maakte een film in Afghanistan.

„Stray Dogs gaat over de mensen die leven in de hel die de Taliban en de Amerikanen hebben achtergelaten.”

Gol-Ghotai slaapt ’s nachts in de gevangenis bij haar moeder, in de film ‘Stray Dogs’ Gol-Ghotai bij de gevangenis in ‘Stray Dogs’ scene uit de film Stray Dogs (2004) Chiens Egares Oorspronkelijke titel: Sag-haye velgard FOTO: Filmmuseum Filmmuseum

Bij de films die de familieleden van de Iraanse regisseur Mohsen Makhmalbaf maken, leidt de ene film vaak tot de andere. Zo ontstond het idee voor Stray Dogs toen zijn echtgenote Marzieh Meshkini (Teheran, 1969) in Kabul was met zijn dochter Samira voor haar film At Five in the Afternoon (2002).

Meshkini was twee jaar geleden op het Filmfestival Venetië, waar men verheugd was om te zien dat Stray Dogs behalve een schrijnende film over de wereld nu, ook een hommage was aan een van de beroemdste Italiaanse films aller tijden: Fietsendieven (1948) van Vittorio de Sica. De Iraanse cinema wordt door z’n semi-documentaire stijl vaak met het Italiaanse neorealisme vergeleken (zie ook de rubriek Bijzien).

Maar Meshkini ziet ook politiek-sociale parallellen: ,,Als locatiescout voor Samira’s film bezocht ik een gevangenis in Kabul die vol met kinderen zat. Zij lieten zich ’s nachts bij hun moeders insluiten omdat ze nergens anders heen konden. De gevangenis was voor hen een veilige in plaats van een vijandige plek. Na 25 jaar van burgeroorlog en de strijd met buitenlandse legers, is de situatie in Afghanistan vergelijkbaar met die van het naoorlogse Italië.

Stray Dogs gaat over de mensen op straat, die leven in de hel die de Taliban en de Amerikanen hebben achtergelaten.’’

Hoe kwam ‘Fietsendieven’ de film binnen?

„Van de 40 neorealistische films die er zijn gemaakt, heb ik alleen Fietsendieven kunnen zien toen ik in Teheran studeerde. Het is dus uit respect voor De Sica, al vind ik zijn film soms meer melodramatisch dan neorealistisch, met name door de manier waarop de muziek de emoties stuurt. Als filmmaker ben ik meer beïnvloed door Cesare Zavattini, de theoreticus van het neorealisme, door zijn ideeën om geen decors en kostuums te gebruiken en films te maken over het alledaagse leven, buiten de studiomuren.”

Waarom werkt u met amateuracteurs?

„Mijn eerste film, The Day I Became a Woman, had een surrealistische sfeer. Dat was de beste manier om iets over de positie van vrouwen in moslimlanden te zeggen. Het naoorlogse Afghanistan vroeg om meer realisme: om verhalen van de straat die in de officiële berichtgeving over het hoofd worden gezien. Het werken met amateurs helpt je als regisseur om je op ‘echte’ levens te richten. Het is wel arbeidsintensief. Als je aan een kind vraagt of hij aan een film van 90 minuten wil meewerken, denkt hij dat het ook zo lang uur duurt om hem op te nemen.”

Kinderen blijven in de Iraanse film een handige manier om gevoelige onderwerpen aan te kaarten.

,,Misschien. Maar het is niet de enige reden. Wat kinderen zeggen vermengen ze met hun karakter, dus is het ook geloofwaardiger.”

Hoe realistisch is de weergave van de gevangenis? Het blinddoeken van de gevangenen, het feit dat vrouwen gevangen zitten omdat ze niet getrouwd zijn?

„De gevangenis die ik bezocht was niet zo goed beveiligd. Ze blinddoeken gevangenen om ze te desoriënteren, zodat ze niet kunnen ontsnappen. Het merendeel van de vrouwen zit gevangen om in westerse ogen onbegrijpelijke redenen. Omdat ze niet getrouwd zijn; omdat ze hertrouwd zijn; omdat ze zonder mannelijke begeleiding over straat gingen. Er zit geen logica in. Er zijn miljoenen kinderen zoals de hoofdrolspelers in de film: arm, dakloos, praktisch wees. Je moet niet vergeten dat Afghanistan binnen een paar generaties van het heden in de Middeleeuwen en weer terug in de moderne tijd is terechtgekomen.’’