Deel voor deel door het eigen lichaam

Sinds zes jaar werkt teja van hoften, beeldend kunstenares uit Zeeland, aan een artistieke encyclopedie van haar lichaam. Onlangs verscheen deel zes.

Uit het deel ‘Familie’ Foto teja van hoften hoften, teja van

Waarschijnlijk kunnen veel mensen een boekje opendoen over hun lichaam, maar in de praktijk gebeurt dit slechts zelden, zeker niet in het openbaar. Nog een stap verder is het om een encyclopedie van je eigen lichaam samen te stellen. Toch is dat precies wat beeldend kunstenares teja van hoften („ik schrijf mijn naam altijd met kleine letters”) uit Burgh-Haamstede in Zeeland sinds zes jaar aan het doen is.

Onlangs verscheen het zesde deel van deze encyclopedie, onder de titel Onderweg, in de zogenoemde Slibreeks, uitgegeven door de Stichting CBK Zeeland. Qua formaat past dit deel eigenlijk niet bij de andere delen, die van hoften uitgaf in eigen beheer. Onderweg is een klein boekje van 19 bij 14 cm, de overige vijf delen zijn op A4-formaat.

Wat moeten wij ons voorstellen bij een persoonlijke lichaamsencyclopedie? Een alfabetisch geordend naslagwerk waarin wij alle ins and outs kunnen nalezen van deze 55-jarige kunstenares, van ader tot zool?

Nee, van hoften heeft het anders aangepakt. In het eerste deel van haar reeks, De horizon, mijn huid, heeft zij haar huid als uitgangspunt genomen. De vraag was, vertelt ze: waar stopt mijn lichaam en waar begint de buitenwereld? Om dat te onderzoeken vulde van hoften alle ‘kommetjes’ van haar lichaam met gips. Allemaal maken wij weleens een kommetje door onze handen tegen elkaar aan te drukken, maar wie door dit fraai uitgegeven boek bladert, ziet dat je bijvoorbeeld ook een kommetje kunt maken met je voetzolen, met je knieën, in je navel enzovoorts. In De horizon, mijn huid, zien we telkens naaktfoto’s van van hoften, met daarnaast de gipsafdrukken die uit de verschillende kommetjes zijn ontsproten.

Voor het tweede deel van deze originele lichaamsencyclopedie drukte van hoften ballen porseleinklei met kracht tegen haar lichaam. De bijzondere vormen die dit opleverde heeft zij gefotografeerd in het deel Oevers. Voor deel drie, getiteld Sporen, gebruikte van hoften zichzelf als stempel. Zij drukte eerst vellen vol zwarte inkt tegen zich aan en ‘stempelde’ zichzelf vervolgens op witte vellen – die per afdruk lichter en gedetailleerder werden. Hierdoor ontstonden prachtige afdrukken, waarop je ieder lijntje en iedere haar op haar huid in zwart-wit ziet en zelfs sommige botten.

„Daarmee was het een logische stap om verder te gaan bij de binnenkant”, vertelt van hoften. „Een camera in mijn lichaam leek me te veel voor de hand liggen en bovendien vervelend. Ik wandel veel in de natuur en daar heb ik detailopnamen gemaakt van dingen die ik associeerde met de binnenkant van mijn lichaam.”

Het resultaat is te vinden in het deel Familie, het dikste deel in deze reeks, waarin kleurenfoto’s staan waarin je microscoopopnames van cellen meent te herkennen, terwijl het in feite gaat om opnames van bijvoorbeeld kwallen, vogelpoep, konijnenkeutels en meer zaken die je op een wandeling door het Zeeuwse land kunt tegenkomen. Daarnaast maakte van hoften voor dit deel allerlei kunstvoorwerpen uit onder meer klei en brons, die verwijzen naar bijvoorbeeld de bloedstroom, de hersens, de ademhaling en de voortplanting.

In deel vijf en zes keerde zij terug naar de buitenkant van haar lichaam, met gedetailleerde opnames van haar huid en met foto’s van ‘worstvormige’ kleirollen op haar lichaam – waarbij haar lijf fungeert als sokkel.

Vanwaar deze preoccupatie met haar lichaam? Van hoften: „Ik vind het fascinerend hoe het lichaam functioneert ten opzichte van de buitenwereld. Veel mensen voelen een duidelijke scheiding tussen zichzelf en de natuur. Voor mij is dat niet zo. Niet alleen voel ik mij sterk verbonden met de natuur, maar van jongs af aan herken ik in de natuur structuren van ons lichaam, van onszelf. Het is die verbondenheid die ik in dit project in kaart wil brengen.”

Komen er nog meer delen van deze encyclopedie? Van hoften overweegt nog een deel uit te brengen dat Mijn biotoop heet, met foto’s van de schaduw van haar lichaam op diverse landschappen. En wellicht komt er nog een deel Geven en nemen, waarin we zullen zien welke afdrukken een lichaam in het zand kan achterlaten.

„Maar ik zal pas echt klaar zijn met deze encyclopedie”, aldus van hoften, „als mijn leven is voltooid.”

Bekijk en bestel de boeken van van hoften op www.tejavanhoften.nl, of via 0111-651733. De delen 1, 2, 3 en 5 kosten 12 euro per stuk; deel 4 kost 31,50 euro.

    • Ewoud Sanders